५४औँ ईशामे फोरम : नेपालको अन्तर्राष्ट्रिय पहिचान, पर्यटन प्रवर्द्धन र मानवीय सेवाको नयाँ अवसर

अन्तर्राष्ट्रिय नेतृत्व र क्षेत्रीय सहकार्यको अभिभावकीय भूमिका:राजन लम्साल 

सन् १९८५ र २०१३ पछि तेस्रोपटक नेपालमा आयोजना हुन लागेको ५४औँ ईशामे फोरम आगामी डिसेम्बर १६ देखि १९, २०२६ सम्म काठमाडौंको सानेपास्थित द प्लाजामा आयोजना हुँदैछ। १५ राष्ट्रका करिब १ हजार ६०० प्रतिनिधि सहभागी हुने अपेक्षा गरिएको यस अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलनले नेपाली लायन्स अभियानको अन्तर्राष्ट्रिय पहिचान, संगठनात्मक क्षमता र नेतृत्वको विश्वसनीयतालाई थप उचाइ दिने अपेक्षा गरिएको छ।

सम्मेलनका प्रमुख संरक्षक तथा वर्तमान अन्तर्राष्ट्रिय निर्देशक लायन राजन लम्साल यसलाई औपचारिक सम्मेलनमा मात्र सीमित नराखी दक्षिण एसिया तथा मध्यपूर्वका लायन्स नेतृत्वबीच सम्बन्ध विस्तार, क्षेत्रीय सहकार्य र मानवीय सेवाका नयाँ सम्भावना पहिचान गर्ने महत्वपूर्ण मञ्चका रूपमा लिनुहुन्छ।

उहाँका विचारमा यस सम्मेलनले नेपालको अन्तर्राष्ट्रिय नेतृत्व क्षमता अभिवृद्धि गर्नुका साथै पर्यटन प्रवर्द्धन, आर्थिक गतिविधि, विपद्पछिको पुनर्निर्माण र दीर्घकालीन सामाजिक सेवामा समेत महत्वपूर्ण योगदान पुर्‍याउन सक्छ। सम्मेलनबाट नेपालले प्राप्त गर्न सक्ने अवसर, अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्य र भावी रणनीतिबारे प्रस्तुत छ, पोखरा भ्यूजका कार्यकारी सम्पादक टंकराज अधिकारीले सम्मेलनका प्रमुख संरक्षक लायन राजन लम्सालसँग गर्नुभएको विशेष अन्तर्वार्ता।

नेपालले सन् १९८५ र २०१३ पछि तेस्रोपटक ५४औँ ईशामे फोरम आयोजना गर्ने अवसर पाएको छ। यसलाई नेपालको लायन्स अभियानको अन्तर्राष्ट्रिय पहिचान, नेतृत्व क्षमता र विश्वसनीयतासँग कसरी जोडेर हेर्नुभएको छ? यस सम्मेलनबाट नेपालले अन्तर्राष्ट्रिय लायन्स नेतृत्वमा आफ्नो उपस्थिति थप सशक्त बनाउन के-कस्ता अवसर प्राप्त गर्न सक्छ?

राजन लम्साल : सन् १९८५ र २०१३ को ऐतिहासिक सफलतापछि नेपालले तेस्रोपटक ५४औँ ईशामे फोरम (ISAME Area Forum) आयोजना गर्ने गौरवपूर्ण अवसर प्राप्त गर्नु सम्पूर्ण नेपाली लायन्स अभियानका लागि ऐतिहासिक उपलब्धि र गौरवको विषय हो।

म यसलाई केवल एउटा अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलन आयोजना गर्ने अवसरका रूपमा मात्र नभई नेपालको लायन्स अभियानको अन्तर्राष्ट्रिय पहिचान, नेतृत्व क्षमता, सांगठनिक परिपक्वता र विश्वसनीयता अभिव्यक्त गर्ने महत्वपूर्ण अवसरका रूपमा लिन्छु।

नेपालले पुनः यस्तो महत्वपूर्ण जिम्मेवारी प्राप्त गर्नु अन्तर्राष्ट्रिय लायन्स नेतृत्वले नेपाली लायन्सप्रति देखाएको विश्वास, सद्भाव र भरोसाको प्रमाण हो। यसले नेपाली लायन्सहरूको सेवाभाव, सांगठनिक योगदान र अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा बढ्दै गएको उपस्थितिलाई समेत प्रतिबिम्बित गर्दछ।

यति ठूलो अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलन सफलतापूर्वक आयोजना गर्नु आफैँमा नेपाली लायन्स नेतृत्वको व्यवस्थापकीय दक्षता, समन्वय क्षमता, आतिथ्य सत्कार र अन्तर्राष्ट्रिय नेतृत्व कौशल प्रदर्शन गर्ने अवसर हो।

यस सम्मेलनबाट नेपालले अन्तर्राष्ट्रिय लायन्स नेतृत्वमा आफ्नो उपस्थिति थप सशक्त बनाउन विभिन्न अवसर प्राप्त गर्न सक्छ।

पहिलो, अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध र नेतृत्व विकास। विश्वका विभिन्न देशका अन्तर्राष्ट्रिय नेतृत्वसँग प्रत्यक्ष संवाद, अनुभव आदानप्रदान र सहकार्य विस्तार गर्न सकिन्छ। नेपाली लायन्स नेताहरूलाई अन्तर्राष्ट्रिय समिति, क्षेत्रीय जिम्मेवारी तथा उच्च नेतृत्व तहमा पुग्ने वातावरण निर्माण गर्न सकिन्छ।

दोस्रो, LCIF कोष तथा परियोजनाको विस्तार। Lions Clubs International Foundation (LCIF) मार्फत शिक्षा, स्वास्थ्य, आँखा उपचार, बाल क्यान्सर, वातावरण संरक्षण, विपद् व्यवस्थापन तथा मानवीय सेवाका क्षेत्रमा ठूला र दीर्घकालीन परियोजनाहरू नेपालमा सञ्चालन गर्न अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्य विस्तार गर्न सकिन्छ।

तेस्रो, नेपाली लायन्स अभियानको संस्थागत सुदृढीकरण। विभिन्न देशमा सञ्चालन भइरहेका सफल सामाजिक सेवा, प्रविधि र नेतृत्व विकासका अभ्यासहरूबाट सिकेर हाम्रो अभियानलाई अझ प्रभावकारी, प्रविधिमैत्री र परिणाममुखी बनाउन सकिन्छ।

मेरो विचारमा, यो सम्मेलनको सबैभन्दा ठूलो उपलब्धि सम्मेलन सफलतापूर्वक सम्पन्न हुनु मात्र होइन। यसले नेपाल र नेपाली लायन्सका लागि आगामी वर्षहरूमा सिर्जना गर्ने अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध, अवसर र दीर्घकालीन प्रभाव नै यसको वास्तविक सफलता हुनेछ।

ईशामे क्षेत्रका १४ राष्ट्र र अमेरिकाबाट समेत अन्तर्राष्ट्रिय अध्यक्षसहितका प्रतिनिधिहरू सहभागी हुने यस सम्मेलनले दक्षिण एसिया तथा मध्यपूर्वबीचको क्षेत्रीय सहकार्यलाई कस्तो नयाँ दिशा दिन सक्छ? सम्मेलनबाट नेपालले पर्यटन, आर्थिक गतिविधि र सामाजिक सेवाका क्षेत्रमा दीर्घकालीन लाभ लिन के-कस्ता पहल गर्नुपर्छ?

राजन लम्साल : यसपटकको ५४औँ ईशामे फोरममा ईशामे क्षेत्रअन्तर्गतका १४ राष्ट्र र संयुक्त राज्य अमेरिकाबाट अन्तर्राष्ट्रिय अध्यक्षसहित उच्च नेतृत्व, स्टाफ तथा प्रतिनिधिहरूको सहभागिता रहनेछ। यसले सम्मेलनलाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा अझ महत्वपूर्ण बनाएको छ।

ईशामे क्षेत्रअन्तर्गत भारत, नेपाल, श्रीलंका, बंगलादेश, पाकिस्तान, भुटान, माल्दिभ्स, अफगानिस्तान, लेबनान, जोर्डन, बहराइन, इराक, स्टेट अफ प्यालेस्टाइन र संयुक्त अरब इमिरेट्स आबद्ध छन्।

मेरो विचारमा, यो सम्मेलनलाई दक्षिण एसिया, मध्यपूर्व र अन्य अन्तर्राष्ट्रिय क्षेत्रबीच सेवा, संस्कृति, पर्यटन, व्यापार तथा मानवीय सहकार्यको नयाँ सेतुका रूपमा विकास गर्न सकिन्छ।

हाम्रा देशहरूका सामाजिक, आर्थिक र भौगोलिक अवस्था फरक भए पनि स्वास्थ्य, शिक्षा, वातावरण संरक्षण, जलवायु परिवर्तन, प्राकृतिक विपद् र गरिबी न्यूनीकरणजस्ता चुनौतीहरू साझा छन्। त्यसैले विभिन्न देशका लायन्स संस्थाहरूबीच संयुक्त कार्यक्रम, अनुभव आदानप्रदान र दीर्घकालीन साझेदारी विकास गर्न यो सम्मेलन महत्वपूर्ण माध्यम बन्न सक्छ।

यसका साथै विभिन्न देशका लायन्स सदस्य, सामाजिक अभियन्ता, व्यवसायी तथा नागरिक समाजबीच जनस्तरको सम्बन्ध विस्तार हुनेछ। यसले आपसी मित्रता, सांस्कृतिक आदानप्रदान र क्षेत्रीय एकतालाई थप बलियो बनाउनेछ।

सम्मेलनबाट नेपालले दीर्घकालीन लाभ लिन सक्ने तीनवटा महत्वपूर्ण क्षेत्र छन्।

पहिलो : पर्यटन प्रवर्द्धन। नेपाल प्राकृतिक सौन्दर्य, सांस्कृतिक विविधता, धार्मिक सम्पदा र अतुलनीय आतिथ्य सत्कारको धनी देश हो। त्यसैले सम्मेलनमा सहभागी विदेशी प्रतिनिधिहरूलाई नेपालको पर्यटकीय सम्भावनासँग प्रत्यक्ष परिचित गराउनु हाम्रो महत्वपूर्ण उद्देश्य हो।

यसै सन्दर्भमा हामीले Service Tourism अर्थात् पर्यटन र मानवीय सेवालाई एकैसाथ जोड्ने अवधारणालाई अगाडि सारेका छौँ।

यसको अर्थ विदेशी पाहुनाहरूले पर्यटकीय स्थलहरूको भ्रमण मात्र नगरी त्यहाँका स्थानीय समुदायसँग जोडिएर सामाजिक सेवा तथा मानवीय सहयोगका कार्यक्रममा समेत सहभागी हुने अवसर पाउनु हो।

काठमाडौं, पोखरा, लुम्बिनी, चितवन र जनकपुरजस्ता प्रमुख पर्यटकीय तथा धार्मिक क्षेत्रहरूको भ्रमणका क्रममा स्थानीय समुदाय, विद्यालय, स्वास्थ्य संस्था, बालबालिका तथा विपन्न वर्गसँग सम्बन्धित सेवामूलक गतिविधिमा विदेशी प्रतिनिधिहरूलाई सहभागी गराउने हाम्रो सोच छ।

यसबाट उनीहरूले नेपालको प्राकृतिक र सांस्कृतिक सुन्दरतासँगै नेपाली समाजको आत्मीयता, सेवाभाव र मानवीय संवेदनशीलताको समेत प्रत्यक्ष अनुभूति गर्न पाउनेछन्।

हामी चाहन्छौँ, सम्मेलनमा सहभागी विदेशी प्रतिनिधिहरू नेपालबाट फर्किएपछि आफ्ना देशमा नेपालको पर्यटन, संस्कृति र आतिथ्यको सकारात्मक सन्देश प्रवाह गर्ने सद्भावना दूत बनून्। यसले भविष्यमा नेपाल आउने पर्यटकको संख्या वृद्धि गर्न महत्वपूर्ण योगदान पुर्‍याउन सक्छ।

दोस्रो : आर्थिक गतिविधि तथा लगानी प्रवर्द्धन। अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलनमा सहभागी हुने प्रतिनिधिहरूमध्ये विभिन्न देशका उद्योगी, व्यवसायी, लगानीकर्ता र व्यावसायिक क्षेत्रमा आबद्ध व्यक्तिहरू पनि हुनेछन्। उनीहरूसँग पर्यटन, जलविद्युत्, कृषि, पूर्वाधार तथा प्रविधिका क्षेत्रमा सम्भावित लगानी र व्यावसायिक सहकार्यका लागि B2B भेटघाट तथा अन्तरक्रिया आयोजना गर्न सकिन्छ।

त्यसैगरी नेपाली हस्तकला, पस्मिना, चिया, कफी, जडीबुटी तथा अन्य मौलिक उत्पादनहरूको प्रदर्शनी र प्रवर्द्धनमार्फत अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा पहुँच विस्तार गर्न सकिन्छ।

यस्ता अन्तर्राष्ट्रिय कार्यक्रमले होटल, यातायात, रेस्टुरेन्ट, पर्यटन व्यवसाय, हस्तकला तथा अन्य सेवामूलक क्षेत्रको कारोबार बढाउनुका साथै स्थानीय रोजगारी र अर्थतन्त्रलाई समेत चलायमान बनाउन मद्दत गर्नेछन्।

तेस्रो : सामाजिक सेवा तथा मानवीय सहकार्य। लायन्स अभियानको मूल उद्देश्य नै सेवा हो। त्यसैले यो सम्मेलनलाई सामाजिक सेवाको क्षेत्रमा दीर्घकालीन अन्तर्राष्ट्रिय साझेदारी निर्माण गर्ने अवसरका रूपमा उपयोग गर्नुपर्छ।

विभिन्न देशका लायन्स जिल्ला तथा क्लबहरूसँग सहकार्य गरी नेपालमा आँखा उपचार, बाल क्यान्सर उपचार, स्वास्थ्य सेवा, शिक्षा, खानेपानी, वातावरण संरक्षण र सामुदायिक विकासका क्षेत्रमा ठूला तथा दिगो परियोजनाहरू सञ्चालन गर्न सकिन्छ।

LCIF अनुदान तथा विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय स्रोत परिचालन गरी नेपालका आवश्यकता र प्राथमिकताअनुसारका परियोजना अघि बढाउन सकिन्छ। यसका साथै युवा तथा महिला सशक्तीकरण, नेतृत्व विकास, सीपमूलक तालिम र अन्तर्राष्ट्रिय युवा आदानप्रदानका कार्यक्रम पनि सञ्चालन गर्न सकिन्छ।

हालै रसुवा–भोटेकोशी क्षेत्रमा आएको बाढीले ठूलो जनधनको क्षति पुर्‍याएको छ। यस विपद्का समयमा भारत, बंगलादेशलगायत विभिन्न देशका लायन्स तथा नागरिकबाट सहयोग प्राप्त भएको छ। ५४औँ ईशामे फोरमका अवसरमा विदेशी प्रतिनिधिहरूले रसुवा–नुवाकोट क्षेत्रको भ्रमण गर्ने इच्छा देखाउनुभएको छ। यसलाई पुनर्निर्माण र दीर्घकालीन मानवीय सहकार्यसँग कसरी जोड्न सकिन्छ?

राजन लम्साल : यो विषय हाम्रा लागि अत्यन्तै महत्वपूर्ण र भावनात्मक पनि छ। रसुवा–भोटेकोशी क्षेत्रमा आएको बाढीले त्यहाँका नागरिकको जनजीवन, पूर्वाधार र आर्थिक गतिविधिमा ठूलो असर पारेको छ। यस्तो कठिन परिस्थितिमा भारत, बंगलादेशलगायत विभिन्न देशका लायन्स तथा नागरिकहरूले देखाउनुभएको सहयोग, सद्भाव र मानवीय संवेदनशीलताको हामी उच्च सम्मान गर्दछौँ।

विपद्का समयमा प्राप्त हुने सहयोगले तत्कालीन राहतमा मात्र होइन, प्रभावित समुदायको पुनःस्थापना र दीर्घकालीन पुनर्निर्माणमा समेत महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ।

यसपटक ५४औँ ईशामे फोरममा सहभागी हुने केही विदेशी डेलिगेटहरूले प्रत्यक्ष रूपमा नेपाल आएर रसुवा–नुवाकोट क्षेत्रको भ्रमण गर्ने इच्छा व्यक्त गर्नुभएको छ। यो हाम्रा लागि निकै सकारात्मक कुरा हो।

हामीले यस अवसरलाई केवल औपचारिक भ्रमणका रूपमा सीमित गर्नुहुँदैन। प्रभावित क्षेत्रको वास्तविक अवस्था अवलोकन गराउने, स्थानीय नागरिकसँग प्रत्यक्ष संवाद गराउने र पुनर्निर्माणका प्राथमिकता पहिचान गराउने अवसरका रूपमा उपयोग गर्नुपर्छ।

विदेशी प्रतिनिधिहरूले प्रभावित बस्ती, विद्यालय, स्वास्थ्य संस्था, खानेपानी, सडक तथा अन्य क्षतिग्रस्त संरचनाको अवस्था प्रत्यक्ष देख्नुभयो भने त्यहाँको वास्तविक आवश्यकता बुझ्न सहज हुनेछ। त्यसबाट पुनर्निर्माणका लागि थप सहयोग जुट्ने सम्भावना पनि बढ्छ।

कतिपय सहयोग तत्काल राहतका लागि प्राप्त भएका छन् भने कतिपय सहयोग पुनर्निर्माणका लागि समेत आउने अपेक्षा गरेका छौँ। त्यसैले सम्बन्धित देशका लायन्स संस्था, LCIF तथा अन्य सहयोगी निकायसँग समन्वय गरी पुनर्निर्माणका लागि व्यवस्थित र दीर्घकालीन परियोजना तयार गर्न सकिन्छ।

हाम्रो प्रयास प्रभावित नागरिकलाई तत्काल राहत उपलब्ध गराउने मात्र नभई उनीहरूको जीवनलाई पुनः सामान्य अवस्थामा फर्काउन सहयोग गर्नु पनि हो।

मलाई विश्वास छ, ५४औँ ईशामे फोरमले विपद् व्यवस्थापन र पुनर्निर्माणका क्षेत्रमा नेपाललाई अन्तर्राष्ट्रिय सहयोगसँग जोड्ने एउटा महत्वपूर्ण अवसर प्रदान गर्नेछ। यो सम्मेलनबाट बनेका सम्बन्ध र विश्वासलाई दीर्घकालीन मानवीय साझेदारीमा रूपान्तरण गर्न सक्यौँ भने त्यसको प्रत्यक्ष लाभ प्रभावित समुदायले प्राप्त गर्नेछन्।

समग्रमा ५४औँ ईशामे फोरमलाई तपाईंले नेपालको लायन्स अभियान र राष्ट्रिय हितका दृष्टिले कसरी मूल्याङ्कन गर्नुभएको छ? यसको सफलता र दीर्घकालीन प्रभाव सुनिश्चित गर्न के कुरामा विशेष जोड दिनुपर्छ?

राजन लम्साल : मेरो विचारमा ५४औँ ईशामे फोरमलाई हामीले तीनवटा प्रमुख उपलब्धिसँग जोडेर हेर्नुपर्छ—नेपालको अन्तर्राष्ट्रिय पहिचान र नेतृत्व विकास, पर्यटन तथा आर्थिक समृद्धिको प्रवर्द्धन र मानवीय सेवाको विस्तार।

हामीले यो सम्मेलनलाई केवल केही दिनको औपचारिक कार्यक्रमका रूपमा बुझ्नुहुँदैन। यो नेपाललाई अन्तर्राष्ट्रिय समुदायसँग अझ नजिकबाट जोड्ने, नयाँ सम्बन्ध निर्माण गर्ने र भविष्यका लागि सहकार्यका ढोका खोल्ने अवसर हो।

यसका लागि सबैभन्दा पहिले सम्मेलनको व्यवस्थापन, आतिथ्य सत्कार र कार्यक्रमको गुणस्तर अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको बनाउनुपर्छ। त्यससँगै विदेशी प्रतिनिधिहरूले नेपालमा प्राप्त गर्ने अनुभवलाई सकारात्मक, स्मरणीय र अर्थपूर्ण बनाउन आवश्यक छ।

हामीले विदेशी पाहुनाहरूलाई नेपाल घुमाउने मात्र होइन, नेपालसँग भावनात्मक रूपमा जोड्ने, नेपाली समाजको सेवाभाव अनुभूति गराउने र नेपालसँग दीर्घकालीन सम्बन्ध स्थापित गर्ने वातावरण बनाउनुपर्छ।

सम्मेलनमा भएका छलफल र प्रतिबद्धतालाई व्यवहारमा रूपान्तरण गर्न पनि उत्तिकै आवश्यक छ। सम्मेलनपछि विभिन्न देशका लायन्स संस्थाहरूसँग निरन्तर समन्वय, संयुक्त सामाजिक परियोजनाको कार्यान्वयन, पर्यटन प्रवर्द्धन तथा अन्तर्राष्ट्रिय साझेदारीलाई अगाडि बढाउनुपर्छ।

हाम्रो उद्देश्य सम्मेलन आयोजना गरेर पाहुनाहरूलाई बिदाइ गर्नु मात्र हुनुहुँदैन। उनीहरूलाई नेपालको मित्र, नेपालको पर्यटनका सद्भावना दूत र नेपालको सामाजिक सेवाका दीर्घकालीन साझेदार बनाएर पठाउनु हुनुपर्छ।

अन्त्यमा, म के विश्वास व्यक्त गर्न चाहन्छु भने ५४औँ ईशामे फोरम नेपाली लायन्स अभियानको गौरवमय इतिहासमा एउटा महत्वपूर्ण अध्याय बन्नेछ। यसले नेपालको अन्तर्राष्ट्रिय पहिचान अभिवृद्धि गर्नुका साथै पर्यटन प्रवर्द्धन, आर्थिक गतिविधि, क्षेत्रीय सहकार्य र मानवीय सेवाको क्षेत्रमा समेत नयाँ सम्भावनाका ढोका खोल्नेछ।

हामीले यस सम्मेलनबाट प्राप्त हुने अवसरलाई दूरदर्शी सोच, सामूहिक प्रतिबद्धता र प्रभावकारी कार्यान्वयनमार्फत दीर्घकालीन उपलब्धिमा रूपान्तरण गर्न सक्यौँ भने ५४औँ ईशामे फोरम नेपालको लायन्स इतिहासमा मात्र होइन, नेपालको अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध, पर्यटन प्रवर्द्धन र सामाजिक विकासको यात्रामा समेत अविस्मरणीय उपलब्धि बन्नेछ।