PokharaViews

माधव आचार्य-संयोजक, नेपाली कांग्रेस माछापुच्छ्रे गाउँपालिका महाधिवेशन तयारी समिति

मर्दीखोलाको कञ्चन पानी र माछापुच्छ्रे हिमालको अटलता—यी दुई कुरा माछापुच्छ्रे गाउँपालिकाको प्राकृतिक परिचय मात्रै होइनन्, हाम्रो सामाजिक जीवन, सम्भावना र भविष्यसँग जोडिएका प्रतीक पनि हुन्। मर्दीको पानीले बस्तीको तिर्खा मेट्छ, खेतबारी हराभरा बनाउँछ र ऊर्जा उत्पादनको सम्भावना बोकेको छ। माछापुच्छ्रे हिमालले हाम्रो भूगोललाई विश्वसामु चिनाएको छ। यही कञ्चनता र अटलतालाई मैले आफ्नो राजनीतिक यात्रा र संगठन निर्माणको आदर्शका रूपमा लिएको छु।

वि.सं. २०४६ सालको ऐतिहासिक जनआन्दोलनपछि २०४७ सालमा नेपाल विद्यार्थी संघमार्फत प्रारम्भ भएको मेरो राजनीतिक यात्रा आज साढे तीन दशक लामो भएको छ। यो यात्रा केवल पद र जिम्मेवारीको यात्रा होइन; माछापुच्छ्रेका गाउँबस्ती, डाँडाकाँडा, खेतबारी र जनताको सुख–दुःखसँग जोडिएको अनुभवको यात्रा हो।

तरुण उमेरको जोस, उत्साह र ऊर्जा नेपाली कांग्रेसको चारतारे झण्डामुनि समर्पित गर्दा व्यक्तिगत लाभभन्दा लोकतन्त्र, राजनीतिक स्वतन्त्रता र जनताको सेवाको भावनालाई प्राथमिकता दिइयो। नेपाल तरुण दलको क्षेत्रीय सचिवदेखि साविक सार्दीखोला गाविसको उपसभापतिलगायत विभिन्न सांगठनिक जिम्मेवारीमा रहँदा संगठन निर्माणका क्रममा अनेकौँ चुनौती आए। तर पद, प्रतिष्ठा वा व्यक्तिगत स्वार्थलाई राजनीतिभन्दा माथि राखिएन।

त्यो समयको राजनीति आजको जस्तो सामाजिक सञ्जालमा सीमित थिएन। गाउँमा पुग्नुपर्थ्यो, कार्यकर्ताको घरमा बस्नुपर्थ्यो, जनताको समस्या सुन्नुपर्थ्यो र संगठनलाई बलियो बनाउन समय दिनुपर्थ्यो। त्यही अभ्यासले सिकाएको एउटा कुरा हो—राजनीति प्रचारको विषय मात्र होइन, विश्वास निर्माण गर्ने जिम्मेवारी हो।

आज प्रविधिले राजनीतिक संवादको स्वरूप बदलिदिएको छ। फेसबुक, टिकटक, एक्सलगायत सामाजिक सञ्जालले सूचना र विचार आदानप्रदानलाई सहज बनाएका छन्। यसको सकारात्मक पक्ष आफ्नै ठाउँमा छ। तर राजनीतिक मूल्यांकन नै लाइक, कमेन्ट, सेयर र भ्युजका आधारमा हुन थाल्यो भने हामी वास्तविक राजनीतिबाट टाढा जान सक्छौँ।

राजनीति सामाजिक सञ्जालको स्क्रिनमा होइन, जनताको घरदैलोमा भेटिन्छ।

गाउँमा बाढीपहिरो आउँदा प्रभावित परिवारको घरमा पुग्नु, किसानको खेतबारीमा पुगेर उसको समस्या बुझ्नु, युवाले रोजगारी नपाउँदाको पीडा सुन्नु, ज्येष्ठ नागरिकको अवस्था बुझ्नु र अप्ठ्यारो पर्दा जनताको साथमा उभिनु नै वास्तविक राजनीतिको परीक्षा हो।

मोबाइलको स्क्रिनमा देखिने केही सेकेन्डको भिडियोले गाउँको दशकौँ पुरानो समस्या बुझ्न सक्दैन। एउटा पोस्टले किसानको उत्पादनको उचित मूल्य नपाएको पीडा व्यक्त गर्न सक्ला, तर त्यसको समाधानका लागि उसको खेतमा पुगेर काम गर्ने राजनीतिक इच्छाशक्ति आवश्यक हुन्छ।

त्यसैले नयाँ प्रविधिलाई अस्वीकार गर्ने होइन, त्यसलाई जनताको वास्तविक जीवनसँग जोड्नुपर्छ। सामाजिक सञ्जाल प्रचारको माध्यम बन्न सक्छ; तर राजनीतिक विश्वासको आधार जनताको घरदैलोमै निर्माण हुन्छ।

माछापुच्छ्रे गाउँपालिकाको विकास सम्भावनालाई हेर्दा यहाँको प्राकृतिक स्रोत नै सबैभन्दा ठूलो पूँजी हो। एउटा पानीको मुहानबाट खानेपानी, सिँचाइ, जलविद्युत् र कृषि तथा माछापालनसम्मका अनेक सम्भावना जोड्न सकिन्छ। त्यसैले मेरो राजनीतिक सोच पनि यही प्रकृतिको बहुआयामिक हुनुपर्छ भन्ने हो।

जनतालाई खानेपानी आवश्यक पर्दा होस्, किसानलाई सिँचाइ आवश्यक पर्दा होस्, युवालाई रोजगारी र उद्यमका लागि अवसर चाहिँदा होस् वा कुनै परिवारलाई विपत्तिको समयमा सहयोग आवश्यक पर्दा होस्—राजनीतिक संगठन जनताको साथमा उभिन सक्नुपर्छ।

माछापुच्छ्रेको राजनीति केही व्यक्तिको वरिपरि घुम्ने होइन, सिंगो गाउँपालिकाको साझा हितलाई केन्द्रमा राख्ने राजनीति हुनुपर्छ।

हामीले विकासलाई सडक र भवन निर्माणमा मात्र सीमित गर्नु हुँदैन। पानी, पर्यटन, कृषि, जडीबुटी, शिक्षा, स्वास्थ्य, रोजगारी र उद्यमशीलतालाई एकीकृत रूपमा हेर्नुपर्छ। प्राकृतिक स्रोतको संरक्षण गर्दै स्थानीय नागरिकले त्यसबाट प्रत्यक्ष लाभ पाउने वातावरण निर्माण गर्नुपर्छ।

अधिवेशन : नेतृत्व चयन मात्रै होइन, संगठन पुनर्जागरणको अवसर

आज असोज १५ गतेदेखि तल्लो तहबाट प्रारम्भ भएको नेपाली कांग्रेसको अधिवेशनलाई केवल नेतृत्व चयन गर्ने प्राविधिक प्रक्रियाका रूपमा हेर्नु हुँदैन। यो पार्टीभित्र नयाँ ऊर्जा भर्ने, पुराना कमजोरीको समीक्षा गर्ने र आगामी पुस्तालाई संगठनसँग जोड्ने अवसर पनि हो।

वडा हुँदै गाउँपालिका, क्षेत्र र केन्द्रीय तहसम्म पुग्ने यो प्रक्रियामा कांग्रेसले आफ्ना कार्यकर्ताको आवाज सुन्न आवश्यक छ। लामो समयदेखि संगठनमा योगदान गरेका पुराना पुस्ताको अनुभव र नयाँ पुस्ताको ऊर्जा तथा प्रविधिसँग जोडिएको दृष्टिकोणलाई एकै ठाउँमा ल्याउन सकियो भने संगठन अझ बलियो बन्न सक्छ।

कांग्रेसलाई केवल चुनावको समयमा सक्रिय हुने संगठन होइन, वर्षभरि जनतासँग जोडिएको संगठन बनाउनुपर्छ।

हाम्रो लक्ष्य कुनै गुट वा समूहलाई बलियो बनाउनु होइन। लोकतान्त्रिक मूल्य, राजनीतिक अनुशासन, विचार र संगठनलाई केन्द्रमा राखेर कांग्रेसलाई जनताको भरोसाको संगठन बनाउनु हो।

हिमाल जोगिएन भने माछापुच्छ्रे सुरक्षित रहँदैन

माछापुच्छ्रे गाउँपालिकाको भविष्यबारे चर्चा गर्दा यहाँको पर्यावरणलाई अलग राखेर विकासको कल्पना गर्न सकिँदैन।

माछापुच्छ्रे र अन्नपूर्ण हिमशृङ्खला हाम्रो गौरव मात्र होइनन्, पानीका मुहान, कृषि, पर्यटन र स्थानीय अर्थतन्त्रका आधार पनि हुन्। जलवायु परिवर्तनका कारण हिमाली क्षेत्रमा देखिन थालेका परिवर्तनले भविष्यमा पानीका स्रोत, कृषि उत्पादन, पर्यटन र बस्तीको सुरक्षामा चुनौती थप्न सक्छन्।

हिमालमा हिउँ र हिमनदीको अवस्था परिवर्तन हुनु केवल हिमालको समस्या होइन। त्यसको असर तलका गाउँबस्ती, नदी, खेतबारी, जलविद्युत् आयोजना र पर्यटनसम्म पुग्छ।

त्यसैले स्थानीय विकासको योजनामा पर्यावरणलाई प्राथमिकतामा राख्नुपर्छ। विकास र वातावरणलाई एकअर्काको विरोधीका रूपमा होइन, एकअर्काका पूरकका रूपमा बुझ्नुपर्छ।

मर्दीखोलाको मुहान संरक्षण गर्नु भनेको केवल पानी संरक्षण गर्नु होइन; यो भविष्यका पुस्ताको जीवन, कृषि र अर्थतन्त्र संरक्षण गर्नु पनि हो।

माछापुच्छ्रेको विकासका चार आधार

१. जलस्रोत संरक्षण र स्थानीय हित

मर्दीखोला लगायतका पानीका मुहानको संरक्षणलाई पहिलो प्राथमिकता दिनुपर्छ। पानीको उपयोग गर्दा स्थानीय नागरिकको आवश्यकता र हितलाई केन्द्रमा राखिनुपर्छ।

खानेपानी, सिँचाइ र जलविद्युत्लाई एकीकृत रूपमा हेरेर दीर्घकालीन गुरुयोजना निर्माण गर्न आवश्यक छ। प्राकृतिक स्रोतको उपयोगबाट स्थानीय जनताले रोजगारी, आय र पूर्वाधारका रूपमा प्रत्यक्ष लाभ पाउने व्यवस्था हुनुपर्छ।

२. पर्यटनबाट स्थानीय रोजगारी

मर्दी ट्रेक विश्व पर्यटन नक्सामा स्थापित गन्तव्य हो। तर यसको लाभ स्थानीय समुदायको जीवनमा कति पुगेको छ भन्ने प्रश्न महत्वपूर्ण छ।

मर्दी क्षेत्रसँगै धम्पुस, ल्वाङलगायतका पर्यटकीय गाउँलाई जोडेर वातावरणमैत्री पर्यटनको विकास गर्न सकिन्छ। होमस्टे, स्थानीय खाना, संस्कृति, कृषि, पदयात्रा र साहसिक पर्यटनलाई एकीकृत गरेर पर्यटकको बसाइ लम्ब्याउन सकिन्छ।

पर्यटनको उद्देश्य पर्यटक भित्र्याउने मात्र होइन, स्थानीय युवालाई गाउँमै रोजगारी र उद्यमको अवसर सिर्जना गर्नु पनि हुनुपर्छ।

३. जडीबुटीको उत्पादन र ब्रान्डिङ

माछापुच्छ्रेको उच्च पहाडी र हिमाली क्षेत्रमा पाइने जडीबुटी हाम्रो अर्को सम्भावना हो। अहिले पनि प्राकृतिक स्रोतका रूपमा प्रयोग भइरहेका यस्ता जडीबुटीलाई व्यवस्थित उत्पादन, संकलन, प्रशोधन र बजारीकरणसँग जोड्न सकिन्छ।

पालिकाभित्रै प्रशोधन केन्द्र स्थापना गरी स्थानीय उत्पादनलाई ब्रान्डिङ गर्न सकिएमा किसान र स्थानीय समुदायले बढी लाभ लिन सक्छन्।

४. आधुनिक र व्यावसायिक कृषि

परम्परागत कृषिलाई केवल निर्वाहमुखी अवस्थामै राखेर युवालाई गाउँमा रोक्न सकिँदैन। आधुनिक प्रविधि, सिँचाइ, बजार, भण्डारण र प्रशोधनको व्यवस्था गर्दै कृषिलाई व्यावसायिक बनाउनुपर्छ।

माछापुच्छ्रेलाई कृषि तथा दुग्ध उत्पादनको पकेट क्षेत्रका रूपमा विकास गर्न सकिन्छ। स्थानीय उत्पादनलाई पर्यटनसँग जोडेर बजार विस्तार गर्न सकिन्छ।

गाउँमा उत्पादन, गाउँमै रोजगारी र गाउँमै आम्दानी—स्थानीय विकासको यो चक्र निर्माण गर्न सकियो भने युवाको विदेश पलायनसमेत कम गर्ने आधार तयार हुन सक्छ।

‘काखा र पाखा’ होइन, सबैलाई जोड्ने कांग्रेस

माछापुच्छ्रे गाउँपालिकाको भूगोल जति विशाल छ, यहाँका कांग्रेस कार्यकर्ताको योगदान पनि त्यति नै व्यापक छ। विभिन्न कालखण्डमा अनेकौँ साथीहरूले पार्टी संगठन निर्माणमा समय, श्रम र जीवनको महत्वपूर्ण हिस्सा दिएका छन्।

तर पछिल्ला दिनमा पार्टीभित्र देखिएको सांगठनिक असन्तुलनका कारण केही इमानदार र क्षमतावान् साथीहरूमा निराशा देखिएको अनुभूति पनि छ। राजनीतिक क्षमता, संगठनप्रतिको योगदान र लामो त्याग हुँदाहुँदै अवसरबाट वञ्चित हुनुपर्दा स्वाभाविक रूपमा असन्तुष्टि पैदा हुन सक्छ।

यस्तो अवस्थामा अधिवेशनले पुराना दूरी घटाउने र नयाँ सम्बन्ध निर्माण गर्ने अवसर दिनुपर्छ।

नेपाली कांग्रेसले मलाई माछापुच्छ्रे क्षेत्रको अधिवेशन तयारी समितिको संयोजकको जिम्मेवारी दिएको छ। मैले यसलाई व्यक्तिगत राजनीतिक उपलब्धिका रूपमा होइन, सिंगो संगठनलाई जोड्ने जिम्मेवारीका रूपमा लिएको छु।

विगतमा कुनै कारणले आफू पाखा परेको महसुस गरेका साथीहरू, अवसर नपाएका क्षमतावान् युवाहरू, लामो समयदेखि संगठनमा योगदान गरेका अग्रजहरू र कांग्रेसको मूल विचारसँग जोडिन चाहने सबै साथीहरूलाई म खुला हृदयले यस अभियानमा सहभागी हुन आग्रह गर्दछु।

हाम्रो अभियान कसैलाई निषेध गर्ने अभियान होइन। यो माछापुच्छ्रे हिमालले सबैलाई छहारी दिएझैँ सबैलाई समेट्ने, सबैको सम्मान गर्ने र लोकतान्त्रिक अभ्यासलाई बलियो बनाउने अभियान हो।

यहाँ कोही काख र कोही पाखा हुने छैनन्।

हरेक कार्यकर्ताको योगदानको मूल्यांकन हुनुपर्छ। हरेकको आवाज सुन्नुपर्छ। विगतको त्यागको सम्मान गर्दै भविष्यका लागि नयाँ पुस्तालाई अवसर दिनुपर्छ।

पुरानो निष्ठा र नयाँ पुस्ताको ऊर्जा जोडौँ

क्षणिक प्रचारले केही समय चर्चा र तरंग सिर्जना गर्न सक्छ। सामाजिक सञ्जालमा केही दिन चर्चित हुन सकिन्छ। तर संकटको समयमा संगठनलाई उभ्याउने शक्ति भनेको वर्षौंको निष्ठा, विश्वास, त्याग र जनतासँगको सम्बन्ध हो।

२०४७ सालदेखि आजसम्मको मेरो राजनीतिक यात्राले यही कुरा सिकाएको छ—राजनीतिमा पदभन्दा विश्वास ठूलो हुन्छ, प्रचारभन्दा काम ठूलो हुन्छ र नाराभन्दा निरन्तरता ठूलो हुन्छ।

अब पुरानो पुस्ताको अनुभव र नयाँ पुस्ताको ऊर्जा जोड्न आवश्यक छ। प्रविधि बुझ्ने युवालाई संगठनमा स्थान दिनुपर्छ। लामो समय संगठनमा योगदान गरेका अग्रजको अनुभवलाई सम्मान गर्नुपर्छ। अनि दुवै पुस्तालाई एउटै उद्देश्यमा जोड्नुपर्छ—जनताको सेवा र लोकतान्त्रिक मूल्यको संरक्षण।

माछापुच्छ्रे कांग्रेसको आगामी यात्रा पनि यही आधारमा अघि बढ्नुपर्छ।

मर्दीको पानीजस्तै कञ्चन, हिमालजस्तै अटल

हामीले खोजेको कांग्रेस कसैको व्यक्तिगत प्रभावमा सीमित कांग्रेस होइन। जनताको सुख–दुःखमा उभिने, कार्यकर्ताको सम्मान गर्ने, युवालाई अवसर दिने, विचारमा स्पष्ट र संगठनमा अनुशासित कांग्रेस हो।

मर्दीको पानीजस्तै कञ्चन—जहाँ छलकपटभन्दा पारदर्शिता होस्।

माछापुच्छ्रे हिमालजस्तै अटल—जहाँ कठिन परिस्थितिमा पनि विचार र निष्ठाबाट विचलित नहुने संस्कार होस्।

यही भावनासहित आगामी अधिवेशनलाई संगठन पुनर्निर्माण र एकताको अवसरका रूपमा अघि बढाउनुपर्छ।

आउनुहोस्, माछापुच्छ्रे कांग्रेसलाई गुटभन्दा माथि उठाएर जनताको विश्वासको कांग्रेस बनाऔँ। वडादेखि गाउँपालिका, क्षेत्रदेखि केन्द्रसम्म संगठनलाई न्यायपूर्ण, अनुशासित, समावेशी र जनमुखी बनाऔँ। मर्दीको पानीजस्तै कञ्चन र माछापुच्छ्रे हिमालजस्तै अटल कांग्रेस निर्माणका लागि काँधमा काँध मिलाऔँ।