पोखरा। वि.सं. २०६७ असोज ६ गतेको त्यो साँझ माधवप्रसाद बास्तोला ‘मधु’ का लागि जीवनकै सबैभन्दा पीडादायी र अविस्मरणीय क्षण बनेर आयो। नेपाली कांग्रेसको १२औँ महाधिवेशन सम्पन्न गरेर काठमाडौंबाट पोखरा फर्कँदै गर्दा मुग्लिन–कुरिनटार सडकखण्डको रमाइलो डाँडामा उनी सवार गाडी भीषण दुर्घटनामा पर्यो। असोज ७ गतेदेखि सुरु हुने सोह्र श्राद्धका कारण साथीहरूसँग हतार–हतार पोखरा फर्किरहेका उनीहरूको यात्रा नियतिले अर्कै मोड लियो।
दुर्घटनामा बास्तोलाका सहयात्री—नेपाली कांग्रेस कास्की क्षेत्र नं. २ का क्षेत्रीय सभापति कृष्णप्रसाद पराजुली, महासमिति सदस्य तेजप्रसाद दाहाल र युवराज पहाडीको घटनास्थलमै ज्यान गयो। जिल्ला सदस्य जोगेन्द्र बाटोजुले उपचारका क्रममा जीवन गुमाए। दुर्घटनामा गम्भीर घाइते भएका माधव बास्तोला र मदन केसीलाई तत्काल उद्धार गरी अस्पताल पुर्याइयो।
टाउकोमा गहिरो चोट, सातवटा करङ भाँचिनु र लामो समयको अचेत अवस्थाले बास्तोलाको जीवन र मृत्युबीचको दूरी निकै सानो बनाएको थियो। झण्डै एक वर्षसम्मको उपचार, पुनःस्थापना र विश्रामपछि उनी बाँचेर मात्र फर्किएनन्, राजनीतिक रूपमा पनि नयाँ संकल्पसहित पुनर्जन्म भए।
“चार जना साथीहरू आँखैअगाडि ज्यान गुमाउँदा मेरो पनि बाँच्ने आशा सकिएको थियो,” बास्तोला भावुक हुँदै भन्छन्, “तर देश र जनताको सेवाकै लागि ईश्वरले मलाई बचाएजस्तो लाग्छ। त्यो दिन मृत्युलाई जितेर फर्किएँ, अब बाँकी जीवन राष्ट्र निर्माणमै समर्पण गर्ने प्रण गरेको छु।”
बौद्धिक विरासत र शैक्षिक आधार
पोखराको फूलबारीमा शिक्षित परिवारमा जन्मिएका बास्तोलाको पारिवारिक पृष्ठभूमि नै बौद्धिक छ। उनका हजुरबुवा बनारसमा अध्ययन गरेका थिए भने बुवा चन्द्रकान्त बास्तोला दरबार स्कुल हुँदै बनारस पुगेर उत्तरमध्यमा उत्तीर्ण व्यक्ति हुन्। शिक्षाको महत्व राम्ररी बुझेका बुवाले तीन छोरा र दुई छोरीको अध्ययनमा कुनै सम्झौता गरेनन्। माधव बास्तोला परिवारका माइला सन्तान हुन्।
वि.सं. २०२३ सालको अन्त्यतिर जन्मिएका बास्तोलाले प्रारम्भिक शिक्षा पोखराकै शिवशक्ति स्कुलबाट लिए। कक्षा ७ पछि मालेपाटनस्थित बाराही माध्यमिक विद्यालयबाट एसएलसी उत्तीर्ण गरे। पृथ्वीनारायण क्याम्पसबाट बिएल पूरा गरेका उनले त्रिभुवन विश्वविद्यालयबाट राजनीति शास्त्रमा स्नातकोत्तर र पछि बिएड पनि उत्तीर्ण गरे। यही शैक्षिक आधारले उनको राजनीतिक दृष्टिकोणलाई तर्क, नीति र विचारसँग जोडेको देखिन्छ।
बीपीको विचारले रोपेको राजनीतिक बीउ
वि.सं. २०३६ सालमा जनमत सङ्ग्रहको घोषणा हुँदा बास्तोला कक्षा ६ मा अध्ययनरत थिए। त्यही समयमा बीपी कोइराला पोखरा विमानस्थलमा अवतरण गर्न खोज्दा तत्कालीन पञ्च शासकहरूले अवरोध गरे। त्यसपछि विमानस्थल नजिकै आयोजित विशाल आमसभामा दाजु गुरुप्रसादको पछि लागेर पुगेका बालक माधवले पहिलोपटक बीपीको ओजस्वी भाषण सुने।
बीपीका शब्द—‘कानुनभन्दा माथि राजा हुन सक्दैनन्, मुलुकका लागि बहुदलीय शासन व्यवस्था आवश्यक छ’—उनको कलिलो मस्तिष्कमा गहिरो छाप बनेर बस्यो। यही विचारले उनलाई राजनीतितर्फ डोर्यायो। बाराही माविमा अध्ययनरत रहँदा नेपाल विद्यार्थी संघमा सक्रिय बनेका उनले वि.सं. २०४२ सालमा नेपाली कांग्रेसको क्रियाशील सदस्यता लिए। २०४६ को जनआन्दोलनमा पूर्ण समय खटिएका उनी पञ्चायत ढलेपछि पोखरामा निस्किएको विजय जुलुसका सक्रिय सहभागी थिए।
वडाध्यक्षदेखि प्रदेश प्रवक्तासम्मको यात्रा
बहुदल पुनःस्थापनापछि संगठन विस्तारमा जुटेका बास्तोला वि.सं. २०४९ मा पोखरा–११ का वडा सभापति बने। २०५४ सालको स्थानीय निर्वाचनमा सोही वडाबाट वडाध्यक्षमा निर्वाचित भई सीमित स्रोतसाधनका बाबजुद उल्लेखनीय विकास निर्माणका काम गरे। द्वन्द्वकालमा स्थानीय निर्वाचन नहुँदा पनि उनी जनप्रतिनिधिको भूमिकामा सामाजिक सेवामा निरन्तर सक्रिय रहे।
वि.सं. २०६२/६३ को ऐतिहासिक जनआन्दोलनका क्रममा उनी प्रहरी हिरासतमा समेत परे। पार्टीको १२औँ र १३औँ महाधिवेशनमा कास्की क्षेत्र नं. २ को क्षेत्रीय सभापति बनेका बास्तोलाले दोस्रो संविधानसभा निर्वाचनमा कांग्रेस उम्मेदवार शारदा पौडेलको विजय सुनिश्चित गर्न निर्णायक भूमिका खेले। १४औँ महाधिवेशनपछि उनी नेपाली कांग्रेस गण्डकी प्रदेशका प्रवक्ताको जिम्मेवारीमा छन्।
सामाजिक योगदान र विकासको दृष्टि
राजनीतिसँगै सामाजिक क्षेत्रमा पनि बास्तोलाको सक्रियता उल्लेखनीय छ। फूलबारी क्लबको स्थापना, शिवशक्ति माध्यमिक विद्यालय तथा क्याम्पसको अध्यक्षका रूपमा शैक्षिक गुणस्तर सुधारमा उनको योगदान स्मरणीय मानिन्छ। विद्यालयको भौतिक पूर्वाधार कमजोर हुँदा स्वर्ण महोत्सव र महायज्ञमार्फत लाखौँ रुपैयाँ संकलन गरी संरचना निर्माण गराउनु उनको नेतृत्वदायी क्षमताको उदाहरण हो।
अब उनी कास्की क्षेत्र नं. २ बाट प्रतिनिधिसभा सदस्य बनेर राष्ट्रिय राजनीतिमा प्रभावकारी भूमिका खेल्ने लक्ष्यसहित मैदानमा छन्। पोखराको दीर्घकालीन समस्या बनेको फोहर व्यवस्थापनलाई आर्थिक अवसरमा रूपान्तरण गर्ने, आधुनिक प्रशोधन केन्द्रमार्फत ऊर्जा उत्पादन गर्ने, पोखरालाई पर्यटकीय राजधानीका रूपमा विकास गर्ने, ताल–तलैया तथा नदी संरक्षण र धार्मिक पर्यटन करिडोर निर्माण गर्ने उनको स्पष्ट योजना छ।
युवा स्वरोजगार, शिक्षा–स्वास्थ्यको हबका रूपमा पोखराको विकास, सुशासन र भ्रष्टाचार नियन्त्रण उनका प्रमुख प्राथमिकता हुन्। “मेरो पुँजी भनेकै इमानदारिता हो,” उनी भन्छन्, “पहुँच र पुँजीका आधारमा हुने नातावाद र कृपावादलाई तोड्नैपर्छ।”
मृत्युलाई जितेर फर्किएका माधवप्रसाद बास्तोला ‘मधु’ आज कास्की–२ का मतदाताबाट भरोसा र आशीर्वाद पाउने प्रतीक्षामा छन्। जीवनले दिएको दोस्रो अवसरलाई राष्ट्र निर्माणको सेवामा रूपान्तरण गर्ने दृढ संकल्पसहित उनी नेपाली राजनीतिमा आफ्नो भूमिकालाई थप प्रभावकारी बनाउने अठोटका साथ अघि बढिरहेका छन्।
