मलाई धेरै कौतूहल लाग्ने गर्छ , राजनीति सेवा हो वा जागिर हो ? यदि राजनीति सेवा हो भने सेवा गर्नेले तलब, पेन्सन र अरू सुविधा किन लिन्छन् ? यदि जागिर हो भने राजनीति गर्नेका लागि योग्यता र परीक्षा किन हुँदैन ? कतै यो मानव समाजप्रति घोटाला त होइन भनेर जति नै प्रश्न उठे पनि नेपाली हामीले जबाफ पाउँदैनौं ।
कस्तो राजनीतिक प्रणालीमा छौँ हामी ? थोत्रो च्यातिएको लुगा लगाउने एउटा गरिब नेपालीले आफ्नो सुन्दर भविष्यको कल्पना गर्न भोट हालेर चुनाव जिताएको चिल्लो कोट लगाएको भत्ता र सत्तामा लिप्त भएको सांसदले जवाफ चाहियो भनेर संसद्मा फलाक्छ । अर्काे सांसदले ध्यानाकर्षण भयो भन्छ अनि सरकारको मन्त्रीले जवाफ दिन्छ तर जवाफदेहिता कसैले लिँदैनन् । जवाफ माग्ने र दिने प्रक्रियाबीच गरिब जनता खान नपाएर भोकले मरिरहेका हुन्छन्, औषधि नपाएर मर्न बाध्य हुन्छन्, युवा विदेशिन बाध्य भइरहेका छन् । यो क्रम जारी रहँदै गर्दा मर्नेहरूले श्रद्धाञ्जलीसम्म पाउँदैनन् । संसद्मा चिच्याउनेहरूको जागिर चलिरहन्छ । तलब भत्ता पाकीरहेको हुन्छ । माथिल्लो तह मात्र हैन ,पालिकामा पनि यो कुरा उत्तिकै छ । पैसा कमाउनका लागि राजनीति गर्नेहरू छन् र भन्ने पनि गरिन्छ , राजनीतिमा जोगी हुन लागेको हैन् ।
हामी कस्तो प्रजातन्त्र र लोकतन्त्रको भरोसा गरिरहेका छौँ ? मैले भोट हालेर मेरो समाजको समस्या सुनाउन पठाएको निर्वाचित व्यक्तिले हाम्रो समस्या सुनाउनका लागि पनि तीन मिनेटभन्दा बढी समय बोल्न पाउँदैन । अझ दुःखको कुरा त्यो तीन मिनेटमा पनि के बोल्नुपर्छ भन्ने नजान्नेलाई हामी चुनाव जिताएर पठाउँछौँ । नेपाल पटकपटक लोकतन्त्र खतरामा हुनुको दुई वटा कारण छ । एउटा – नेपाली जनता लोकतान्त्रिक पार्टी भोका छैनन् । दोस्रो – लोकतन्त्रको स्थायित्वको लागि समय लाग्छ र नेपाली जनतासँग धैर्य छैन । मेरो देशमा अनपढको लागि राजनीतिभन्दा अरू कुनै क्षेत्र छैन । राजनीतिभन्दा राम्रो नाफा कमाउने अर्को व्यापार छैन ।
हामी यस्तो समाजमा बस्छौँ, जहाँ राजनीतिज्ञहरू किनबेच गर्नमा नै व्यस्त छन् । पैसाले किन्न सकिने सबैभन्दा उत्तम लोकतन्त्र नेपालमा छ भन्दा फरक नपर्ला । हाम्रो देशको लोकतन्त्रले अब बिस्तारै जनताको प्रतिनिधित्व गर्न छोडेको छ । नेपालका राजनीतिज्ञलाई सत्ता र राजनीति अब सेवा गर्ने माध्यम होइन, यो केबल धन्दा बनेको छ । जनताको चुलोमा ग्यास छैन । धारामा पानी छैन । बिरामीले अस्पतालमा बेड पाउँदैन । स्कुलमा गतिलो पढाइ छैन । जनता सुरक्षित छैनन् । कार्यकर्ताको अनुशासन, नेताको शासन दुवै गलत दिशामा गएको । अब यो अप्रजातान्त्रिक महँगो प्रजातन्त्रलाई कहिलेसम्म राख्ने हो ? प्रदेश भाग बन्डाका लागि कार्यकर्ता धन्याउन तयार पारिएको संयन्त्र बनेको छ । कतै ती प्रदेश का प्रतिनिधिहरू निरहि छन् ।
प्रजातन्त्र र गणतन्त्र एउटा क्यासिनो जस्तै भएको छ । त्यो क्यासिनोको मालिक नेपालका राजनीतिज्ञहरू हुन् अनि हामी जस्ता जनता त्यो क्यासिनोको पैसा जितेर जिन्दगी बन्छ कि भनेर जुवा खेल्ने खेलाडी मात्र हौँ । भोट हाल्ने प्रक्रिया भनेको क्यासिनोको ‘स्लट मेसिन’ जस्तै हो । फरक यत्ति हो कि स्लट मेसिन ह्यान्डल तल खिचेर भाग्य खोज्ने अवसर हाम्रो लागि हरेक पाँच वर्षमा एकपटक आउँछ, जसमा जनताले आफ्नो जीवनस्तर माथि उठ्छ र समस्या समाधान हुन्छ कि भनेर स्लट मेसिनको ह्यान्डल तल खिचेर भाग्य खोजेजस्तै भोट हाल्छन् तर जनताको जीवनस्तर कहिल्यै माथि उठ्दैन र समस्या कहिल्यै समाधान हुँदैन । फेरि अर्को चार वर्ष भाग्य खुल्छ कि भनेर कुर्नुभन्दा अरू कुनै उपाय हुँदैन । परिवर्तनको बाटो खोज्छन् , नयाँ च्वाईस गर्छन् , तर जुन जोगी आए पनि कानै चिरेका भन्ने उखान चरितार्थ भएको छ।
हामी नेपालीलाई जुवाको लत लागेजस्तै भोट हाल्ने लत लागेको छ र समयान्तरसँगै क्यासिनो मालिकले विभिन्न जुवा खेल्ने प्रणालीको प्रयोग गर्छ तर दुर्भाग्य जीत सधैँ क्यासिनो मालिक (राजनीतिज्ञ) को मात्रै हुन्छ र हुँदै आएको छ । कतै अब त्यो क्यासिनोलाई हटाएर नयाँ सिस्टम प्रयोग गर्ने बेला त आएको होइन ? नभए त क्यासिनोमा जुवा खेल्न आउनेलाई निःशुल्क मदिरा, खाने कुरा दिएर जुवा खेलाएजस्तै हाम्रा राजनीतिज्ञले बेला–बेलामा विकासको नाममा ‘गँड्यौला’ फालेर जनतालाई लुट्ने काम गरिरहनेछन् । कतै अब त्यो क्यासिनोलाई नै हटाएर नयाँ सिस्टम प्रयोग गर्ने बेला त आएको होइन ?
अन्न उब्जाउने किसान आज भोको छ । घर बनाउने सिकर्मी र डकर्मीको आफू बस्ने घर छैन । कपडा सिलाउनेहरूसँग आङ ढाक्न एकसरो कपडा छैन । तै पनि गाँस, वास, कपास तथा रोजगारीको नारा गुञ्जिरहेको छ । हरेक दिन गरीबी उन्मुलनको नाममा गरीबकै उन्मुलन गरिँदै छ । हामी त्यो देशमा बस्छौँ, जहाँ भविष्य बनाउनका लागि ३५ दिन कुरेर पहिला पासपोर्ट बनाउनुपर्छ । तब मात्र मेरो भविष्यको ढोका देखिन्छ । यहाँ हरेक दिन गरिबी उन्मुलनको नाममा गरिबकै उन्मुलन गरिँदै छ।
१२ पास गरे पछि को विकल्प अमेरिका, जापान , क्यानाडा, अमेरिका छ । ती १८ वर्षका नाबालक विदेश पठाएर रेमिट्यान्स बाट तलब भत्ता र अन्य सुविधामा रमाउनेहरुले एक पटक सोच्नु पर्छ ।
नेपालका राजनीतिक पार्टीहरू व्यापारी हुन् । उनीहरू बजारको खोजीमा छन् । यिनीहरूले केबल व्यापार गरिरहेका छन् । फाइदाका लागि यिनीहरू बजार, उत्पादन र ग्राहक परिवर्तन गर्न कुनै पनि समय तयार रहन्छन् । आखिर व्यापार फाइदाका लागि नै गरिन्छ । आमाको कोख रित्तिइरहेको छ, छोरी र बुहारीको सिन्दुर पुछिएकै छ, जेठो छोरा मुगलान पसेकै छ । छोराको बिहेमा आँगनमा धूलो उडाउँदै रत्यौली खेलौँला भन्ने आमा छोराको शव हेरेर कुनामा भक्कानो छोडी रोइ नै रहेकी छन् । कान्छो छोराको बिहे गर्ने रहर पूरा नहुँदै बुढा बा छोराको मलामी गएकै छन् । बुढापाकाले भन्थे, आक्रामक नेताको साथ दिने निष्क्रिय समर्थन र बुद्धिमान शिक्षकसँग अज्ञानी विद्यार्थी भएको समाज कहिल्यै अगाडि बढ्न सक्दैन । यही हामीले भोगिरहेका छौँ ।
समस्या व्यक्तिमा होइन, संरचनामा छ । हामीकहाँ लोकतन्त्र किन सफल छैन ? अन्तरनिहीत निर्वाचन, अयोग्य नेताहरू, अज्ञात मतदाताहरू र अल्पकालीन सोच । जब–जब हामी नेतृत्वको कुरा गर्छौं, असल नेतृत्वको कमी गम्भीर समस्याको रूपमा देखा पर्छ । नेताको व्यक्तित्वले हाम्रो जीवनको हरेक पक्षमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ । हाम्रो समाजमा इमानदार व्यक्तित्व भएको नेताको कमी छ । देशलाई सही बाटो देखाउन इमानदार, मिहेनति, दूरदृष्टि भएको नेतृत्वको आवश्यकता छ । नेपाली जनता एउटा यस्तो नेताको खोजीमा छन्, जसले विफलताको जिम्मा आफूले लिन्छ र सफलताको श्रेय आफ्नो टीमलाई दिन्छ । भित्र भित्र फर्सी जस्तै कुहिएर जनतालाई असल असल फर्सी साबित गर्ने नेता हैन्, वास्तविक र यथार्त कुरा गरी यो देशलाई मुक्ति दिलाउने नेता को खाचो छ ।
मलाई लाग्छ, निवस्थ भावनाले अभिप्रेरित नेताको उदय नभए सम्म यो राष्ट्रले मुक्ति पाउने छैन । तसर्थ मलाई लाग्छ राजनीतिमा स्वार्थ लुकेको हुन्छ तर समाज सेवा मा निस्वर्थाता हुन्छ ।
