भदौ १० : त्रिशूलीको भेलसँगै बगेको एउटा दिन
२४ घण्टाको छटपटी, जन्मभूमि फर्किने हुटहुटी र विपत्तिमा जागेको मानवता
— अनुज कुमार श्रेष्ठ, सामाजिक अभियन्ता/लायन्स अभियानमा आबद्ध
भदौ १० को बिहान म पोखरामा थिएँ। कार्यक्रमको थकान थियो, तर दिन सामान्य रूपमा बितिरहेको थियो। करिब साढे ९ बजे एउटा फोन आयो—नुवाकोटबाट। उताबाट हतास आवाज सुनियो, “दाइ, त्रिशूलीमा भयङ्कर बाढी आयो। बजार सबै बगायो, पुलहरू बगाउँदै छ।”
त्यसपछि बितेका २४ घण्टा मेरा लागि घडीका काँटा चलेका सामान्य घण्टा थिएनन्। ती थिए—आफन्तको अवस्थाप्रतिको चिन्ता, जन्मभूमि फर्किन नसक्दाको छटपटी, राहतको जिम्मेवारी र प्रकृतिको उग्रताबीच मानिसले मानिसलाई दिएको साथको कथा।
⸻
एउटा फोन, जसले मन हल्लाइदियो
क्लबहरूको पदस्थापन कार्यक्रम र DLLI समापनको थकानपछि हामी बिहान करिब ८ बजे भुजुङ खोलातर्फ खाना खान जाँदै थियौँ। बाटोमा चिया–नास्ताका लागि रोकिँदा करिब ९:३० बजेको थियो।
त्यही बेला हाम्रै क्लबका उपाध्यक्ष दामोदर नेपाल भाइको म्यासेन्जर कल आयो।
“दाइ, त्रिशूलीमा भयङ्कर बाढी आयो। बजार सबै बगायो। पुलहरू पनि बगाउँदै छ। धादिङका साथीहरूलाई सचेत गराउनुपर्यो।”
फोन राखेपछि केही क्षण म बोल्न सकिनँ।
त्रिशूली, बेत्रावती, देविघाट—यी ठाउँ मेरा लागि नक्साका नाम मात्र होइनन्। त्यहाँ मेरा आफन्त थिए, साथी थिए, बाल्यकालका स्मृति थिए।
पहिलो प्रतिक्रिया थियो—फोन गरौँ।
तर फोन लागेन।
लागिहाले पनि आवाज सुनिएन।
नेटवर्कले साथ छाडेको थियो।
एकपछि अर्को नम्बर डायल गरिरहँदा मनमा एउटै प्रश्न घुमिरह्यो— “उनीहरू सुरक्षित छन् त?”
साथीहरूले खाना खान आग्रह गरिरहेका थिए। थोरै खाएँ। तर खाना घाँटीबाट तल गएन।
त्यो क्षणमा भोकभन्दा ठूलो थियो—अनिश्चितताको डर।
⸻
‘अहिले खाना सुरु गर्नुस्’
त्यहीबीच हाम्रा क्लबका पूर्वअध्यक्ष केशव मिश्र भाइको फोन आयो।
बाढीपीडितलाई तत्काल खाना खुवाउने तयारी भइरहेको रहेछ। तर एउटा व्यावहारिक प्रश्न थियो— आज सुरु गर्यौँ, भोलि कसरी निरन्तरता दिने?
मैले धेरै सोचिनँ।
“सुरु गर्नुस्,” मैले भनेँ, “क्लबहरूबाट सहयोग आउँछ। डिष्ट्रिक्टले सहयोग गर्छ। केही भएन भने म जग्गा बेचेर भए पनि तिरौँला। अहिले जसरी पनि खाना खुवाउन सुरु गर्नुस्।”
अम्बिका पौडेल बहिनीको फोन पनि आयो। चिन्ता उही थियो।
मैले फेरि भनेँ, “एक किलोमिटर यता बाढी आएको भए हामी सबै सुकुम्बासी हुने थियौँ। अब किन आत्तिने? खेत बेचेर भए पनि खाना खुवाउनुपर्छ।”
मेरो यो कुराकानी फर्स्ट भिडिजी शैलेन्द्र मोहन भट्टराई दाजुले सुनिरहनुभएको रहेछ। उहाँले नआत्तिन सम्झाउँदै भन्नुभयो, “हामी सबै सहयोगमा जुट्छौँ।”
त्यो वाक्यले मनमा केही भरोसा थप्यो।
यसबीच क्लबका अध्यक्ष सुवास श्रेष्ठ, जोन चियरपर्सन युवराज अमात्यलगायत थुप्रै साथीहरूको फोन आइरहेको थियो।
विपत्ति ठूलो थियो।
तर त्यसविरुद्ध उभिने इच्छाशक्ति पनि सानो थिएन।
⸻
शरीर पोखरामा, मन नुवाकोटमा
हामी पोखरा फर्कियौँ।
तर मेरा पाइला पोखरामा भए पनि मन नुवाकोटमै थियो।
टेलिभिजन र मोबाइलमा आउने दृश्यले बेचैनी झन् बढाइरहेको थियो।
रसुवाको भोटेकोशी उर्लिएको थियो। केरुङ नाका, स्याफ्रुबेसी र मैलुङ क्षेत्रका दृश्यहरू भयावह थिए। नुवाकोटको बेत्रावती, तुप्चे, त्रिशूली, ढुङ्गे, विदुरको सिमचौर र देवीघाटका दृश्यले झन् मन चसक्क बनाइरहेका थिए।
ती ठाउँहरू मेरा लागि समाचार थिएनन्।
ती मेरा स्मृति थिए।
आफू खेलेर हुर्केको ठाउँ, आफ्ना मानिस भेटेको ठाउँ, जीवनका असंख्य सम्झना जोडिएको ठाउँ।
नदीको एउटा उग्र प्रहारले ती ठाउँहरूको परिचित रूप बदलिएको थियो।
मलाई लाग्यो—प्रकृतिले मानिसलाई कति असहाय बनाउन सक्छ!
⸻
एउटा टिकटको प्रतीक्षा
नुवाकोट पुग्न मन आतुर थियो।
उडानहरूको तालिका हेरेँ। सबै फ्लाइट प्याक देखिन्थे। डिष्ट्रिक्टका कोर्डिनेटर केदार दवाडी दाजु र सेकेन्ड भिडिजी विष्णुप्रसाद भण्डारी दाजुलाई फोन गरेँ। टिकट मिलाइदिन आग्रह गरेँ।
तर तत्काल सम्भव भएन।
त्यसपछि हाम्रो पुरेत बाजेका छोरा गणेश लोहनी दाजुलाई फोन गरेँ। उहाँ लामो समयदेखि बुद्ध एयरमा कार्यरत हुनुहुन्थ्यो।
“दाजु, म पोखरामा छु। मलाई जसरी पनि नुवाकोट पुग्नुछ। एउटा टिकट मिलाइदिनुहोस्।”
उहाँले एकछिनमा खबर गर्ने भन्नुभयो।
करिब एक घण्टापछि फोन आयो।
“भाइ, एयरपोर्ट गएर बस्नुस्। बुद्ध एयरको स्टाफले बेलुकासम्म एउटा सिट मिलाएर पठाउँछन्।”
त्यो खबर सुन्नासाथ इनड्राइभको ट्याक्सी समातेर विमानस्थल पुगेँ।
प्रतीक्षालयमा बसेर घडी हेरिरहेँ।
समय बित्दै थियो।
मन भने नुवाकोट पुगिसकेको थियो।
केही समयपछि फेरि गणेश दाजुको फोन आयो।
“६ बजेको फ्लाइटमा टिकट मिल्यो। काउन्टर जानुस्।”
टिकट काटेँ।
शुल्क महँगो थियो। तर त्यस बेला पैसाभन्दा जन्मभूमिप्रतिको दायित्व ठूलो थियो।
एउटा डुनट खाएँ।
बाहिर पानी दर्किरहेको थियो।
मनमा फेरि डर पलायो—कतै मौसमका कारण उडान रद्द हुने त होइन?
तर करिब ५:४५ बजे विमानस्थलमा आवाज आयो—
“बुद्ध एयरबाट काठमाडौं जाने यात्रुहरूले गेटबाट प्रस्थान गर्नुहोला।”
त्यो आवाज सुन्दा संसार जितेजस्तो लाग्यो।
आकाशमा उड्दा पनि नुवाकोटमै
विमान उड्यो।
तर मन उडेको थिएन।
मन नुवाकोटमै थियो।
त्यहाँ पुगेर गर्नुपर्ने कामहरूको सूची दिमागमा बनिरहेको थियो।
त्यही बेला खबर आयो—विदुरस्थित क्रियापुत्री भवन र पिपलटारस्थित आयुर्वेद अस्पतालमा करिब ७०० जनालाई खाना खुवाइसकिएको छ।
त्यो खबरले केही राहत दियो।
त्यहीबीच डिष्ट्रिक्ट ३२५ आई नेपालका डिष्ट्रिक्ट गभर्नर सूर्य केसी सरको फोन आयो।
मैले नुवाकोटमा गर्नुपर्ने उद्धार र राहतका योजनाबारे बताएँ।
उहाँको जवाफ छोटो थियो, तर निकै ठूलो अर्थ बोकेको थियो—
“खाद्यान्नलगायत सामग्रीको चिन्ता नगर्नुस्। खाना नियमित खुवाउनुस्। हामी सँगै छौँ।”
संकटको बेला कहिलेकाहीँ एउटा वाक्य नै ठूलो शक्ति बन्छ।
त्यो फोन मेरो लागि त्यस्तै थियो।
⸻
त्यो रात निद्रा आएन
करिब ७:१५ बजे काठमाडौं आइपुगेँ।
हतारहतार घर पुगेँ। करिब ८:३० बजेको थियो।
नुवाकोट जाने कुरा बताएपछि श्रीमती सजनी श्रेष्ठले भनिन्, “अब रात परिसक्यो। भोलि बिहानै जाऔँ, म पनि सँगै जान्छु।”
मैले हुन्छ भनेँ।
तर त्यो रात मेरो आँखामा निद्रा परेन।
घडी हेर्दै बसेँ।
कहिले बिहान होला?
कहिले नुवाकोट पुगौँला?
कहिले आफ्ना मानिससँग भेटौँला?
कहिले राहतको काममा हातेमालो गर्न पाउँला?
रात निकै लामो भयो।
⸻
बिहान ७ बजेपछि सुरु भयो अर्को यात्रा
नुवाकोट जानुअघि अन्तर्राष्ट्रिय निर्देशक राजन लम्साल सरसँग राहत वितरण र उद्धारका विषयमा सरकारसँग कसरी सहकार्य गर्ने भन्नेबारे परामर्श गर्नुपर्ने थियो।
उहाँले बिहान ७ बजे घरमै आउन भन्नुभएको थियो।
म भने बिहान ४ बजेदेखि नै उठिसकेको थिएँ।
ठिक ७ बजे राजन सरलाई भेटेँ।
उहाँ पनि रातभर विभिन्न बैठक र चिन्ताका कारण अनिदो हुनुहुन्थ्यो।
उहाँसँगको सल्लाह र इन्दु म्यामको आशीर्वाद लिएपछि हामी नुवाकोटतर्फ लाग्यौँ।
घरमा श्रीमतीले झोलाहरू तयार पारिसक्नुभएको थियो। कान्छी छोरी स्कुल जानुपर्ने भएकाले उनलाई छाड्यौँ। धुलिखेलमा रहेकी ठूली छोरीलाई पनि घरमा बोलाएर हामी यात्रामा निस्कियौँ।
हाम्रो साथमा भद्रबहादुर केसी सर हुनुहुन्थ्यो।
गणेशकुमार श्रेष्ठ सर भने मोटरसाइकलमा अघि नै निस्किसक्नुभएको थियो।
अब हाम्रो गन्तव्य एउटै थियो— नुवाकोट।
⸻
नुवाकोट पुग्दा देखिएको दृश्य
बिहान करिब १० बजे नुवाकोट पुग्यौँ।
हामी सीधै पिपलटारस्थित आयुर्वेद अस्पताल पुग्यौँ।
हाम्रा साथीहरू बाढीपीडितका लागि खाना पकाउने र खुवाउने काममा जुटिरहेका थिए।
देवीघाटका थुप्रै साथी भेटिए।
तर वरिपरि हेर्दा मन फेरि भारी भयो।
परिचित बजारहरू अपरिचितजस्ता देखिन्थे।
कहिल्यै नसोचेको विनाश आँखाअगाडि थियो।
कतै संरचना भत्किएका थिए। कतै सामानहरू छरपस्ट थिए। कतै मानिसहरू आफ्ना बाँकी सामान समेटिरहेका थिए।
बाढीले केवल भौतिक संरचना भत्काएको थिएन।
उसले मानिसहरूको मनमा पनि गहिरो घाउ बनाएको थियो।
हामीसँग धेरै सोच्ने समय थिएन।
राहत वितरण र खाना खुवाउने काममा सहभागी भयौँ।
त्यो क्षणमा व्यक्तिगत पीडाभन्दा सामूहिक पीडा ठूलो थियो।
⸻
बाढीले बगाउन नसकेको मानवता
भदौ १० ले धेरै कुरा बगायो।
घर।
व्यवसाय।
सम्पत्ति।
स्मृति।
सपना।
तर एउटा कुरा बगाउन सकेन— मानवता।
विपत्तिको बीचमा मानिसहरू एकअर्काको सहारा बने।
कसैले खाना पकाए।
कसैले खाना खुवाए।
कसैले खाद्यान्न जुटाए।
कसैले आर्थिक सहयोग गरे।
कसैले श्रम दिए।
कसैले फोन गरेर हौसला दिए।
कसैले बाटो देखाए।
कसैले आफ्नो समय दिए।
विपत्तिको अँध्यारोबीच यही मानवीय एकता आशाको उज्यालो बन्यो।
प्रकृतिको एउटा झट्काले मानिसले वर्षौँ लगाएर बनाएको भौतिक संसार भत्काउन सक्छ। तर मानिसहरू एकजुट भए भने त्यही भग्नावशेषबाट फेरि जीवन उठाउन सकिन्छ।
⸻
त्यो २४ घण्टाले सिकाएको पाठ
भदौ १० देखि भोलिपल्ट नुवाकोट पुग्दासम्मका २४ घण्टा मेरो जीवनका सबैभन्दा बेचैन घडी थिए।
मैले त्यो दिन डर देखेँ।
असहायपन देखेँ।
आफन्तप्रतिको चिन्ता देखेँ।
जन्मभूमि उजाडिएको पीडा देखेँ।
तर त्यही दिन मैले मानवताको शक्ति पनि देखेँ।
संकटमा नेतृत्वको अर्थ बुझें।
सहयोगको मूल्य बुझें।
र आफ्नो ठाउँ तथा आफ्ना मानिसप्रतिको दायित्व अझ गहिरोसँग महसुस गरेँ।
आज पनि भदौ १० सम्झँदा मन भारी हुन्छ।
तर त्यो दिन केवल पीडाको स्मृति होइन।
यो एउटा यस्तो दिन हो, जसले मलाई सिकायो—
प्रकृतिले मानिसको घर भत्काउन सक्छ, तर मानिसहरू एकजुट भए भने आशाको घर फेरि बनाउन सक्छन्।
त्यसैले भदौ १० मेरो स्मृतिमा केवल एउटा कालो दिन भएर रहने छैन।
यो मेरो जीवनको पीडादायी, भावुक र मानवताको शक्ति देखाउने अविस्मरणीय अध्याय बनेर रहनेछ।
क्रमश……
© कपीराईट–यस पोष्टमा प्रकाशित समाचार या लेख सर्वाधिकार सुरक्षीत छ । यहाँ प्रकाशित समाचार हुबहु कसैले
जानकारी विना साभार गरेको पाइएमा कानुनी कार्वाही गर्न बाध्य हुनेछौ ।
