PokharaViews

नेपाली राजनीतिमा बौद्धिकता, अनुशासन र नीतिगत स्पष्टताको पर्यायका रूपमा स्थापित नाम हो डा. प्रकाशशरण महत। सुयोग्य, दक्ष, अनुभवी र निर्भिक नेताका रूपमा परिचित महतले पार्टी र मुलुक दुवैको जटिल घडीमा जिम्मेवारी सम्हाल्दै आफूलाई व्यवहारिक, लचिलो र कर्तव्यनिष्ठ नेतृत्वका रूपमा प्रमाणित गर्दै आएका छन्।

वि.सं. २०१९ कात्तिक १९ गते नुवाकोटको साविक पञ्चकन्या–२, कविलासमा जन्मिनुभएका महतका पिता खड्गबहादुर महत र माता टोलकुमारी महत हुन्। विद्यार्थी जीवनदेखि नै प्रजातान्त्रिक आन्दोलनप्रति आकर्षित महत कक्षा ७ मै नेपाल विद्यार्थी संघको आदर्शबाट प्रेरित भएर राजनीतिमा होमिनुभएको थियो।

विद्यार्थी आन्दोलनदेखि जनआन्दोलनसम्म अग्रपंक्तिमा

वि.सं. २०३६ सालको विद्यार्थी आन्दोलन र २०३७ सालको जनमत संग्रहमा अग्रपंक्तिमा रहेर भूमिका निर्वाह गर्नुभएका महत २०४२ सालको सत्याग्रहमा नेपाल विद्यार्थी संघका महामन्त्रीका रूपमा सक्रिय हुनुहुन्थ्यो।

वि.सं. २०४६ सालको ऐतिहासिक जनआन्दोलनमा नेपाली कांग्रेसको एक्सन कमिटीमा रहेर काम गर्नुभएका महतले पार्टीले सुम्पिएका जिम्मेवारीहरू कुशलतापूर्वक सम्पन्न गर्दै नेतृत्व तहमा आफ्नो विश्वसनीयता स्थापित गर्नुभयो। सन् १९९८–१९९९ मा नेपाली कांग्रेसको केन्द्रीय आर्थिक नीति निर्माण समितिमा रहेर काम गर्नुभएको महत सन् २००२ देखि निरन्तर केन्द्रीय सदस्यका रूपमा सक्रिय रहँदै आउनुभएको छ।

उहाँले पार्टी प्रवक्ता, प्रचार विभाग प्रमुख तथा निर्वाचन परिचालन समितिको संयोजकजस्ता महत्वपूर्ण जिम्मेवारी सफलतापूर्वक सम्हाल्नुभएको छ।

संसददेखि संविधान निर्माणसम्म

वि.सं. २०६३ मा अन्तरिम व्यवस्थापिकाबाट संसदीय यात्रा सुरु गर्नुभएका महत पहिलो (२०६४–२०६९) र दोस्रो (२०७०–२०७४) संविधानसभाका सदस्य रहनुभयो। जननिर्वाचित प्रतिनिधिबाट संविधान निर्माण गर्ने ऐतिहासिक प्रक्रियामा उहाँले महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्नुभयो। व्यवस्थापिका संसदमा रहँदा उहाँ राज्य व्यवस्था समिति र संसदीय विशेष सुनुवाइ समितिमा सक्रिय रहनुभयो।

शान्ति प्रक्रिया र कूटनीतिमा सन्तुलित भूमिका

माओवादी विद्रोह उत्कर्षमा रहेका बेला १९९९ मा गठित माओवादी समस्या समाधान समितिको सदस्य सचिवका रूपमा काम गर्नुभएका महत प्रधानमन्त्रीका सल्लाहकार (२००१–२००२) समेत रहनुभयो।

राष्ट्रिय योजना आयोगका सदस्य, परराष्ट्र राज्यमन्त्री (२००४–२००५) र राष्ट्रिय शान्ति समितिका सदस्यका रूपमा उहाँले शान्ति प्रक्रियालाई संस्थागत बनाउन योगदान दिनुभयो।

वि.सं. २०७३–२०७४ मा परराष्ट्र मन्त्रीका रूपमा जिम्मेवारी सम्हाल्दा नेपाल–भारत सम्बन्ध तनावपूर्ण अवस्थामा थियो। तीन पटक भारत भ्रमण गरी सम्बन्ध सामान्यीकरणतर्फ पहल गर्नुभयो। भारतीय विदेशमन्त्रीको नेपाल भ्रमण, संयुक्त संयन्त्र बैठक, गण्डक सम्झौता र सीमापार बाढी–डुबान समाधानतर्फ सहमति जस्ता पहलहरू सोही कार्यकालमा अघि बढेका थिए।

उक्त अवधिमै चीनसँग बेल्ट एण्ड रोड इनिसियटिभ (बीआरआई) सम्बन्धी समझदारीमा हस्ताक्षर गरी सन्तुलित कूटनीतिक सम्बन्ध कायम राख्ने प्रयास गरिएको थियो।

ऊर्जा क्षेत्रको ऐतिहासिक निर्णय

वि.सं. २०६६–२०६७ मा ऊर्जा मन्त्री रहँदा राष्ट्रिय गौरवको माथिल्लो तामाकोशी जलविद्युत आयोजना स्वदेशी लगानीबाट निर्माण गर्ने निर्णय भयो। त्यस्तै ढल्केबार–मुजफ्फरपुर ४०० केभी प्रसारण लाइन निर्माणको निर्णयले दीर्घकालीन रूपमा लोडसेडिङ अन्त्यतर्फ मार्ग प्रशस्त गर्‍यो।

अर्थतन्त्र सुधारको दोस्रो चरण

अर्थमन्त्रीका रूपमा कार्यभार सम्हाल्दा देश कोभिडपछिको आर्थिक मन्दी, राजस्व दबाब र कमजोर सार्वजनिक विश्वासको अवस्थाबाट गुज्रिरहेको थियो। लोकप्रियताभन्दा यथार्थवादी नीति रोज्दै उहाँले अनुशासनमुखी बजेट प्रस्तुत गर्नुभयो।

आर्थिक वर्ष २०८०/८१ का लागि १७ खर्ब ५१ अर्ब रुपैयाँको बजेट प्रस्तुत गर्दै ३ खर्ब २ अर्ब पुँजीगत खर्च पूर्वाधार क्षेत्रमा विनियोजन गरियो।

अनावश्यक खर्च कटौती गर्दै २० सरकारी निकाय गाभ्ने वा खारेज गर्ने प्रक्रिया अघि बढाइयो। तीन करोडभन्दा कमका छरिएका योजना नराख्ने निर्णयले स्रोतलाई उत्पादनशील क्षेत्रमा केन्द्रित गर्ने नीति अवलम्बन गरियो।

नेपाल राष्ट्र बैंकसँग समन्वय गर्दै मौद्रिक र वित्तीय नीतिमा तालमेल गरियो। निजी क्षेत्रलाई कर्जा प्रवाह सहज बनाउन ब्याजदर घटाउने नीतिगत पहल गरियो।

स्वदेशी तथा वैदेशिक लगानी आकर्षित गर्न कानुनी सुधार, सेयर बजारमा पारदर्शिता, राजस्व चुहावट नियन्त्रण र वित्तीय अनुशासन सुदृढीकरणमा जोड दिइयो।

शैक्षिक योग्यतामा अब्बल

डा. महतले अमेरिकाको साउथर्न इलिनोइस विश्वविद्यालय (कार्बोन्डेल)बाट अर्थशास्त्रमा विद्यावारिधि (PhD) उपाधि हासिल गर्नुभएको छ। इलिनोइस विश्वविद्यालय, उर्बाना–च्याम्पेनबाट नीति अर्थशास्त्रमा स्नातकोत्तर तथा त्रिभुवन विश्वविद्यालयबाट अर्थशास्त्रमा स्नातकोत्तर गर्नुभएको छ।

आर्थिक विकास, शान्ति प्रक्रिया र परराष्ट्र सम्बन्धका विषयमा उहाँका अनुसन्धानात्मक लेखहरू राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय जर्नलहरूमा प्रकाशित छन्।

संगठित सोच, स्पष्ट दृष्टि र नीतिगत दृढतासहित अघि बढ्ने नेता हुन् डा. प्रकाशशरण महत। विद्यार्थी आन्दोलनदेखि संविधान निर्माण, शान्ति प्रक्रिया, ऊर्जा क्रान्ति र अर्थतन्त्र सुधारसम्मको यात्राले उहाँलाई केवल राजनीतिक व्यक्तित्व होइन—नीतिनिर्माणको बौद्धिक आधारका रूपमा स्थापित गरेको छ। सुयोग्य, दक्ष, अनुभवी र कर्तव्यनिष्ठ नेतृत्वको खोजीमा रहेका नेपाली राजनीतिमा डा. महत एक सशक्त विकल्पका रूपमा उभिनुभएको छ।