टहरा होइन, आत्मनिर्भर बस्ती : ३२ बाढीपीडित परिवारका लागि लायन्सको पुनर्स्थापना संकल्प
विद्यालय खाली गर्नुपर्ने दबाबबीच रसुवामा लायन्सको मानवीय पहल; आवाससँगै शिक्षा, स्वास्थ्य, सीप र रोजगारी जोड्ने योजना
रसुवा, नेपाल — प्राकृतिक विपत्तिले मानिसको घर मात्र भत्काउँदैन; यसले परिवारको सुरक्षा, बालबालिकाको शिक्षा, आयआर्जन र भविष्यप्रतिको विश्वाससमेत हल्लाइदिन्छ।
नेपालको रसुवा जिल्लाका ३२ बाढीपीडित परिवार अहिले यस्तै कठिन परिस्थितिबाट गुज्रिरहेका छन्। बाढीले घरबारविहीन बनाएपछि अस्थायी आश्रयमा बसिरहेका ६९ जनासामु अर्को चुनौती थपिएको छ—उनीहरूले आश्रय लिइरहेको विद्यालय भवन अब पुनः विद्यार्थीका लागि खाली गर्नुपर्ने भएको छ।
विद्यालयमा नियमित पठनपाठन सुरु गर्ने तयारी भइरहँदा यी परिवार कहाँ जाने भन्ने प्रश्न अझै समाधान भइसकेको छैन।
यही मानवीय संकटका बीच लायन्स क्लब्स इन्टरनेशनलले तत्काल राहतभन्दा पर पुगेर दीर्घकालीन पुनर्स्थापनाको प्रस्ताव अघि सारेको छ।
‘जग्गा दिनुस्, हामी पुनर्स्थापना गर्छौं’
लायन्स इन्टरनेशनलका इन्टरनेशनल डाइरेक्टर राजन लम्सालका अनुसार स्थानीय सरकारले उपयुक्त जग्गा उपलब्ध गराए लायन्सले प्रभावित परिवारका लागि तत्काल अस्थायी आवास निर्माणको काम अघि बढाउन सक्छ।
लम्सालले नेपालमा रहेका लायन्सका डिष्ट्रिक्टहरूको सामर्थ्यअनुसार पुनर्निर्माण तथा पुनर्स्थापनामा सहयोग गर्ने र आवश्यक परे Lions Clubs International Foundation (LCIF)बाट समेत सहयोग जुटाउन सकिने बताएका छन्।
उनको प्रस्ताव स्पष्ट छ—प्रभावित परिवारलाई सुरक्षित स्थानमा सार्ने, तत्काल बसोबासका लागि घरटहरा निर्माण गर्ने र त्यसलाई आवश्यक सामग्रीसहित प्रयोग गर्न सक्ने अवस्थामा पुर्याउने।
तर लायन्सको दृष्टिकोण केवल ‘छानो’ उपलब्ध गराउनेमा सीमित छैन।
आवाससँगै जीवन पुनर्निर्माण
प्रस्तावित पुनर्स्थापना योजनाअन्तर्गत प्रत्येक परिवारलाई खाद्यान्न, भाँडाकुँडा, लत्ताकपडा, ओढ्ने–ओछ्याउने सामग्री, ग्यास, चुलो तथा दैनिक जीवनयापनका आधारभूत सामग्री उपलब्ध गराउने योजना छ।
यसको उद्देश्य विपद्बाट विस्थापित परिवारलाई खाली संरचना हस्तान्तरण गर्नु नभई उनीहरूलाई सुरक्षित र सम्मानजनक रूपमा नयाँ जीवन सुरु गर्ने आधार प्रदान गर्नु हो।
लायन्सको यो दृष्टिकोण विश्वभरको विपद् सेवामा देखिने यसको व्यापक मानवीय प्रतिबद्धतासँग पनि मेल खान्छ। LCIF का विपद् राहत कार्यक्रमले प्राकृतिक विपत्तिबाट प्रभावित समुदायलाई तत्काल राहतदेखि पुनर्स्थापनाका विभिन्न चरणमा सहयोग पुर्याउने उद्देश्य राख्छ।
राहतबाट आत्मनिर्भरतातर्फ
दीर्घकालीन पुनर्स्थापनाका लागि आयआर्जन र सीप विकासलाई पनि योजनाको महत्वपूर्ण हिस्सा बनाइएको छ।
प्रत्येक प्रभावित परिवारका कम्तीमा एक जना सदस्यलाई व्यावहारिक तथा रोजगारमूलक सीप तालिम उपलब्ध गराउने लक्ष्य लायन्सले राखेको छ। यसले परिवारलाई दीर्घकालीन रूपमा स्वरोजगार र आयआर्जनतर्फ अघि बढाउन सहयोग गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।
‘राहत लिइरहने’ अवस्थाबाट ‘आफ्नो भविष्य आफैं निर्माण गर्न सक्ने’ अवस्थातर्फ प्रभावित परिवारलाई लैजानु नै यस अभियानको मूल उद्देश्य हो।
बालबालिकाको भविष्य पनि प्राथमिकतामा
विपद्को प्रभाव केवल आजको जीवनमा सीमित हुँदैन। बालबालिकाको शिक्षा अवरुद्ध भयो भने यसको असर वर्षौंसम्म रहन सक्छ।
त्यसैले प्रस्तावित पुनर्स्थापना योजनामा बालबालिकाको नियमित पठनपाठनलाई पनि प्राथमिकता दिइएको छ। उनीहरूलाई सुरक्षित आवासमा स्थानान्तरण गर्नुका साथै शिक्षाको निरन्तरता कायम राख्ने प्रयास गरिनेछ।
यसले पुनर्स्थापनालाई केवल भौतिक संरचनाको पुनर्निर्माण नभई परिवार र समुदायको समग्र भविष्य पुनर्निर्माण गर्ने प्रक्रियाका रूपमा अघि बढाउने लायन्सको सोचलाई प्रतिबिम्बित गर्छ।
स्वास्थ्य सेवासँग जोडिँदै समुदाय
पुनर्स्थापित बस्तीमा स्वास्थ्य सेवा पहुँच सुनिश्चित गर्न लायन्स क्लबहरूमार्फत नियमित स्वास्थ्य शिविर सञ्चालन गर्ने योजना पनि अघि सारिएको छ।
यसबाट प्रभावित परिवारले आवास, शिक्षा र रोजगारीसँगै आधारभूत स्वास्थ्य सेवामा पनि निरन्तर पहुँच पाउने अपेक्षा गरिएको छ।
लायन्सले यस अभियानलाई एकपटकको राहत कार्यक्रमका रूपमा नभई समुदायलाई क्रमशः आत्मनिर्भर बनाउने दीर्घकालीन सेवाका रूपमा अघि बढाउन खोजेको छ।
नेपालमा लायन्सको पुनर्निर्माण अनुभव
नेपालमा विपद्पछिको पुनर्निर्माणमा लायन्सको भूमिका नयाँ भने होइन।
सन् २०१५ को गोरखा भूकम्पपछि LCIF ले नेपालमा आपत्कालीन तथा पुनर्निर्माण सहयोग उपलब्ध गराएको थियो। त्यस क्रममा LCIF बाट प्राप्त ४.६ मिलियन अमेरिकी डलरभन्दा बढीको दुईवटा Designated Grant मार्फत १८ वटा विद्यालय पुनर्निर्माण गरिएको लायन्स इन्टरनेशनलले जनाएको छ।
त्यस अनुभवले विपद्पछिको सेवा केवल तत्काल राहतमा सीमित नराखी समुदायको पुनर्निर्माण र भविष्य निर्माणसँग जोड्न सकिने देखाएको छ।
रसुवाको प्रस्तावित अभियान पनि त्यही व्यापक सेवाभावको अर्को उदाहरण बन्न सक्छ।
स्थानीय सरकारको भूमिका निर्णायक
योजना कार्यान्वयनका लागि अहिले सबैभन्दा महत्वपूर्ण आवश्यकता भनेको उपयुक्त जग्गाको उपलब्धता हो।
स्थानीय सरकारले समयमै जग्गा उपलब्ध गराउन सके लायन्सले प्रभावित परिवारलाई विद्यालयबाट सुरक्षित स्थानमा स्थानान्तरण गरी अस्थायी आवास निर्माणको काम अघि बढाउन सक्ने जनाएको छ।
यसमा स्थानीय सरकार, प्रशासन, लायन्स क्लब र समुदायबीचको समन्वय महत्वपूर्ण हुनेछ।
विद्यालय सञ्चालन गर्नुपर्ने आवश्यकता र बाढीपीडितलाई सुरक्षित आवास दिनुपर्ने मानवीय दायित्वलाई एकअर्काको विकल्पका रूपमा नभई सहकार्यबाट समाधान गर्नुपर्ने अवस्था छ।
‘हामी टहरा मात्र बनाउन चाहँदैनौँ’
लायन्सको अभियानको सार एउटा वाक्यमा समेट्नुपर्दा—‘हामी टहरा मात्र होइन, आत्मनिर्भर बस्ती बनाउन चाहन्छौँ।’
राजन लम्सालका अनुसार प्रभावित परिवारलाई सम्मानपूर्वक पुनर्स्थापित गर्नु नै अभियानको मूल उद्देश्य हो।
आवास, खाद्यान्न र घरायसी सामग्रीबाट सुरु हुने यो पहललाई सीप, रोजगारी, शिक्षा र स्वास्थ्यसँग जोडेर दीर्घकालीन रूपमा आत्मनिर्भर समुदाय निर्माण गर्ने लक्ष्य राखिएको छ।
यो दृष्टिकोणले विपद्पछिको सेवाको एउटा महत्वपूर्ण प्रश्नसमेत उठाउँछ—पीडितलाई कति राहत दिइयो भन्नेभन्दा उनीहरूलाई आफ्नै खुट्टामा उभिन कति सहयोग गरियो?
एउटा निर्णय, नयाँ सुरुवात
रसुवाका ३२ परिवार अहिले सुरक्षित भविष्यको प्रतीक्षामा छन्।
विद्यालय फेरि विद्यार्थीको आवाजले भरिनुअघि उनीहरूका लागि सुरक्षित आश्रयको व्यवस्था गर्नुपर्नेछ। त्यसका लागि स्थानीय सरकारको एउटा सकारात्मक निर्णय आवश्यक छ।
जग्गा उपलब्ध भए लायन्सले आवास निर्माण, आवश्यक सामग्री, सीप विकास, शिक्षा, स्वास्थ्य तथा निरन्तर सामुदायिक सहयोगलाई जोडेर पुनर्स्थापना अभियान अघि बढाउने प्रतिबद्धता जनाएको छ।
विपद्ले यी परिवारको घर खोस्यो। तर सही समयमा गरिएको सहकार्यले उनीहरूलाई घर मात्र होइन—आफ्नो भविष्य पुनर्निर्माण गर्ने अवसर पनि दिन सक्छ।
© कपीराईट–यस पोष्टमा प्रकाशित समाचार या लेख सर्वाधिकार सुरक्षीत छ । यहाँ प्रकाशित समाचार हुबहु कसैले
जानकारी विना साभार गरेको पाइएमा कानुनी कार्वाही गर्न बाध्य हुनेछौ ।
