लायन्स : संस्था मात्र होइन, समाज सेवाको खुला विश्वविद्यालय

- लायन्स केवल संस्था नभई समाज सेवाको खुला पाठशाला बनेको छ।
- “We Serve” मूल मन्त्रसहित स्थापना भएको लायन्सले नेपालमा सेवा संस्कार विस्तार गरेको छ।
- स्वास्थ्य, शिक्षा, राहत तथा विपद् व्यवस्थापनमा लायन्सको योगदान उल्लेखनीय रहँदै आएको छ।
- युवादेखि महिलासम्मलाई नेतृत्व, व्यक्तित्व विकास र सामाजिक उत्तरदायित्वतर्फ प्रेरित गरेको छ।
- स्वेच्छिक सहयोग, पारदर्शिता र मानवीय सहकार्य यसको प्रमुख विशेषता मानिन्छ।
- स्थानीय आवश्यकता अनुसार सेवा सञ्चालन गर्दै अन्तर्राष्ट्रिय अनुभव आदानप्रदानको अवसर सिर्जना गरेको छ।
- डिजिटल युगअनुसार मानसिक स्वास्थ्य, वातावरण संरक्षण र नवप्रवर्तनमुखी सेवामा अझ सक्रिय बन्नुपर्ने आवश्यकता औँल्याइएको छ।
टंकराज अधिकारी। “लायन्स एउटा संस्था मात्र होइन, समाज सेवाको ओपन युनिभर्सिटी हो।” यो भनाइ केवल भावनात्मक अभिव्यक्ति होइन, एक शताब्दीभन्दा बढी समयदेखि विश्वभर फैलिएको लायन्स अभियानको वास्तविक परिचय र पहिचान हो। मानव सेवा, नेतृत्व विकास, सामाजिक उत्तरदायित्व, आपसी सहयोग र समुदायप्रतिको समर्पणलाई जीवनशैली बनाउँदै आएको लायन्स आज विश्वकै सबैभन्दा ठूलो स्वयंसेवी सामाजिक संस्थाका रूपमा स्थापित छ।
सन् १९१७ मा अमेरिकाका दूरदर्शी समाजसेवी मेल्विन जोन्सले “We Serve” अर्थात् “हामी सेवा गर्छौं” भन्ने मूल मन्त्रसहित स्थापना गरेको लायन्स अभियान अहिले २०० भन्दा बढी देशमा फैलिएको छ। लाखौं स्वयंसेवकहरू यस अभियानमा आबद्ध छन्। नेपालमा पनि लायन्सको यात्रा केवल क्लब विस्तारमा सीमित छैन; यसले समाज सेवाको संस्कार, नेतृत्वको चेतना र मानवीय उत्तरदायित्वको भावना विकास गर्दै आएको छ।
आजको समाजमा मानिसहरू अधिकारको कुरा धेरै गर्छन्, तर कर्तव्य र उत्तरदायित्वका विषयमा चर्चा कम हुने गरेको छ। यहीं नै लायन्सको आवश्यकता अझ बढी महसुस हुन्छ। किनकि लायन्सले केवल सेवा गर्न सिकाउँदैन, समाजप्रति उत्तरदायी नागरिक बन्न पनि प्रेरित गर्छ। यही कारण लायन्सलाई “सेवाको विद्यालय” मात्र नभई “जीवन सिकाउने खुला विश्वविद्यालय” भन्न थालिएको हो।
लायन्सका सभा, सम्मेलन, अधिवेशन र सेवा अभियानहरू केवल औपचारिक कार्यक्रम होइनन्। ती कार्यक्रमहरूले समाजमा नेतृत्व विकास, युवा सशक्तीकरण, महिला सहभागिता, स्वास्थ्य चेतना, वातावरण संरक्षण, सामाजिक सद्भाव र मानवीय सहयोगका विषयलाई केन्द्रमा राख्छन्। एउटा साधारण सदस्य पनि लायन्समा प्रवेश गरेपछि सार्वजनिक बोलाइ, योजना निर्माण, समन्वय, व्यवस्थापन र नेतृत्वका व्यवहारिक पाठ सिक्न थाल्छ।
विशेषगरी नेपालजस्तो विकासोन्मुख मुलुकमा लायन्सको भूमिका अझ अर्थपूर्ण देखिन्छ। जहाँ राज्यका पहुँच सीमित छन्, त्यहाँ समुदायस्तरमा लायन्सले स्वास्थ्य, शिक्षा, राहत र सामाजिक सेवाका कार्यक्रम सञ्चालन गर्दै आएको छ। दुर्गम गाउँमा स्वास्थ्य शिविर सञ्चालन गर्नु, आँखा जाँच तथा मोतिबिन्दु शल्यक्रिया गराउनु, रक्तदान कार्यक्रम आयोजना गर्नु, मधुमेह परीक्षण गर्नु वा विपद्का बेला राहत पुर्याउनु—यी सबै गतिविधिले लायन्सलाई जनताको भरोसाको संस्था बनाएको छ।धेरै मानिसको जिज्ञासा हुन्छ—यति धेरै सेवा कार्यक्रम कसरी सम्भव हुन्छन् ? यसको उत्तर लायन्सको मूल संस्कारमै छ। लायन्समा जबर्जस्ती चन्दा उठाउने वा दबाब दिने परम्परा छैन। यहाँ सहयोग स्वेच्छिक भावनाबाट आउँछ। सेवा भावले प्रेरित मानिसहरू आफैं योगदान गर्न तयार हुन्छन्। विश्वास र पारदर्शिता नै लायन्सको सबैभन्दा ठूलो शक्ति हो।लायन्सका सदस्यहरूले तिर्ने शुल्क, स्थानीय समुदायको सहयोग तथा अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्यबाट संकलित स्रोत पुनः समाज सेवामै लगानी गरिन्छ। यही कारण लायन्सले अस्पताल, आँखा उपचार केन्द्र, ब्लड बैंक, स्वास्थ्य शिविर र सेवा परियोजनाहरू सफलतापूर्वक सञ्चालन गर्न सकेको छ।
नेपालमा त्रिभुवन विश्वविद्यालयसँगको सहकार्यमा स्थापना गरिएको “टीयू लायन्स ब्लड ट्रान्सफ्युजन एण्ड रिसर्च सेन्टर” यसको उत्कृष्ट उदाहरण हो। गैरसरकारी क्षेत्रबाट रक्त सेवा सञ्चालनको यो महत्वपूर्ण प्रयासले हजारौं बिरामीको जीवन बचाउन सहयोग पुर्याइरहेको छ। रक्तदानलाई महादानका रूपमा स्थापित गर्न लायन्सको भूमिका उल्लेखनीय रहँदै आएको छ।
लायन्सको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष भनेको महिला नेतृत्वको विकास हो। कुनै समय सामाजिक संस्थाहरू पुरुष केन्द्रित मानिन्थे। महिलाहरूलाई केवल सहभागीका रूपमा हेरिन्थ्यो। तर लायन्सले त्यो सोचलाई परिवर्तन गर्न ठूलो भूमिका खेलेको छ। अहिले महिलाहरू लायन्समा सदस्य मात्र होइन, नेतृत्वको अग्रपंक्तिमा देखिन थालेका छन्।
धेरै महिलाहरू, जसलाई सार्वजनिक रूपमा बोल्न पनि कठिन लाग्थ्यो, आज सफल कार्यक्रम सञ्चालक, अध्यक्ष, संयोजक र प्रेरणादायी वक्ताका रूपमा स्थापित भएका छन्। लायन्सले महिलालाई आत्मविश्वास, नेतृत्व क्षमता र सामाजिक पहिचान दिएको छ। यही कारण लायन्स महिला सशक्तीकरणको प्रभावकारी प्लेटफर्मका रूपमा पनि विकसित हुँदै गएको छ।
युवा पुस्तालाई सकारात्मक दिशामा परिचालन गर्न लायन्सले महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ। आजको डिजिटल युगमा युवाहरू सामाजिक सञ्जालमा सीमित भइरहेका बेला लायन्सले उनीहरूलाई समुदायसँग जोड्ने काम गरेको छ। रक्तदान, सरसफाइ अभियान, वृक्षारोपण, स्वास्थ्य चेतना, विपद् व्यवस्थापन र स्वयंसेवामा युवाहरूको सक्रियता बढ्दै गएको छ।
लियो क्लबमार्फत हजारौं युवाले नेतृत्व, अनुशासन र सामाजिक उत्तरदायित्व सिकिरहेका छन्। यही अनुभवले भविष्यमा सक्षम नागरिक र नेतृत्व उत्पादन गर्न मद्दत पुर्याउँछ। वास्तवमा, लायन्सले युवालाई “केवल सफल होइन, उपयोगी नागरिक” बन्न सिकाउँछ।
नेपालमा भूकम्प, बाढीपहिरो, महामारीजस्ता विपद्का समयमा लायन्सकर्मीहरू अग्रपंक्तिमा देखिएका छन्। २०७२ सालको विनाशकारी भूकम्पमा धेरै लायन्स सदस्य आफैं पीडित हुँदाहुँदै राहत वितरण, अस्थायी आवास निर्माण, औषधि वितरण र पुनःस्थापनामा सक्रिय रहे। अन्तर्राष्ट्रिय लायन्स फाउन्डेशनले तत्काल आर्थिक सहयोग उपलब्ध गराएर मानवीय सहकार्यको उदाहरण प्रस्तुत गरेको थियो।
कोभिड–१९ महामारीका बेला पनि लायन्सले अक्सिजन सिलिन्डर, स्वास्थ्य सामग्री, खाद्यान्न वितरण र जनचेतनामूलक कार्यक्रम सञ्चालन गरेर समाजप्रतिको जिम्मेवारी निर्वाह गरेको थियो। संकटका बेला सरकारसँगै समुदायलाई साथ दिने संस्थाका रूपमा लायन्सको विश्वसनीयता अझ बलियो बनेको छ।
आजको समयमा “समाजसेवी” शब्द निकै सस्तो बन्दै गएको गुनासो पनि सुनिन्छ। कुनै कार्यक्रममा फोटो खिचाउँदैमा वा सामाजिक सञ्जालमा पोस्ट गर्दैमा आफूलाई समाजसेवी घोषणा गर्ने प्रवृत्ति बढेको छ। तर वास्तविक समाज सेवा प्रचारमुखी होइन, परिणाममुखी हुनुपर्छ।साँचो समाजसेवी त्यो हो, जसले बिना स्वार्थ समुदायको हितमा काम गर्छ। जसको सेवा पद, प्रतिष्ठा वा तालीका लागि होइन, मानवताका लागि हुन्छ। समाजले सम्मानपूर्वक दिएको परिचय नै समाजसेवीको पहिचान हो; आफैंले घोषणा गरेर होइन। यही कारण लायन्सजस्ता संस्थाहरूले “सेवा” लाई कर्मसँग जोड्छन्, प्रचारसँग होइन।
लायन्सका अगुवाहरूको साझा निष्कर्ष छ—समाज परिवर्तन केवल सरकारबाट सम्भव हुँदैन। समुदाय आफैं जागरूक र सक्रिय हुनुपर्छ। त्यही सक्रियताको संगठित रूप हो लायन्स। जब नागरिक स्वयं सेवामा जोडिन्छन्, तब समाजमा सकारात्मक परिवर्तन सम्भव हुन्छ।
अहिले नेपालमा ५० हजारभन्दा बढी लायन्स सदस्य सक्रिय रहेको बताइन्छ। यो संख्या केवल सदस्यता विस्तारको सूचक होइन; यो सेवा संस्कार फैलिएको संकेत पनि हो। गाउँदेखि शहरसम्म, विद्यालयदेखि अस्पतालसम्म, विपद् व्यवस्थापनदेखि वातावरण संरक्षणसम्म लायन्सको उपस्थिति विस्तार हुँदै गएको छ।
वर्तमान समयमा जलवायु परिवर्तन, मानसिक स्वास्थ्य समस्या, बेरोजगारी, सामाजिक विखण्डन र नैतिक संकटजस्ता चुनौतीहरू बढिरहेका छन्। यस्तो अवस्थामा लायन्सजस्ता संस्थाहरूको भूमिका अझ महत्वपूर्ण बनेको छ। अब समाज सेवा केवल राहत वितरणमा सीमित रहनु हुँदैन; चेतना, शिक्षा, वातावरण संरक्षण, मानसिक स्वास्थ्य र दीगो विकासतर्फ पनि केन्द्रित हुन आवश्यक छ।
लायन्सले अब डिजिटल साक्षरता, साइबर सचेतना, हरित अभियान, युवाको उद्यमशीलता, मानसिक स्वास्थ्य परामर्श तथा समुदाय आधारित दीगो विकासका क्षेत्रमा पनि अझ प्रभावकारी भूमिका खेल्नुपर्ने आवश्यकता देखिन्छ। समयअनुसार सेवा अभियानलाई परिमार्जन गर्दै लैजान सकियो भने लायन्स भविष्यमा अझ सशक्त सामाजिक आन्दोलन बन्न सक्छ।
अन्ततः, लायन्स एउटा क्लब वा संस्था मात्र होइन; यो मानवीय संवेदना, सेवा, अनुशासन, नेतृत्व र उत्तरदायित्वको जीवन दर्शन हो। यहाँ मानिसले केवल सदस्यता प्राप्त गर्दैन, जीवन बुझ्ने दृष्टिकोण पनि प्राप्त गर्छ।
लायन्सले सिकाउने सबैभन्दा ठूलो पाठ यही हो—“मानव सेवा नै सबैभन्दा ठूलो धर्म हो।”
जब समाजमा स्वार्थभन्दा सेवा, प्रतिस्पर्धाभन्दा सहयोग र अधिकारभन्दा उत्तरदायित्वको भावना बलियो बन्छ, तब मात्रै सभ्य र समुन्नत समाज निर्माण सम्भव हुन्छ। यही परिवर्तनको अभियान बोकेको संस्था हो लायन्स—एक खुला विश्वविद्यालय, जहाँ पुस्तकभन्दा ठूलो पाठ मानवता हो, र प्रमाणपत्रभन्दा ठूलो उपलब्धि सेवा हो।







© कपीराईट–यस पोष्टमा प्रकाशित समाचार या लेख सर्वाधिकार सुरक्षीत छ । यहाँ प्रकाशित समाचार हुबहु कसैले
जानकारी विना साभार गरेको पाइएमा कानुनी कार्वाही गर्न बाध्य हुनेछौ ।















