जीवनका तिता सत्य र मीठा पाठहरू
मानिसको जीवनमा केही यस्ता शब्दहरू हुन्छन्, जसले उसको सम्पूर्ण मनोविज्ञान र जीवनयात्राको चित्र कोर्छन्। “हुँदैन”, “सक्दिन” र “छैन” जस्ता शब्दहरू धेरैको जीवनमा बारम्बार दोहोरिन्छन्, जबकि “हुन्छ”, “भइहाल्छ नि” र “छ” जस्ता सकारात्मक शब्दहरू अपेक्षाकृत कम सुनिन्छन्। यी शब्दहरूले केवल असफलता वा कमजोरीको संकेत मात्र गर्दैनन्; यिनले मानवीय सीमितता, परिस्थितिको दबाब र जीवनका यथार्थहरूलाई पनि उजागर गर्छन्।
तर जीवनको अर्को सुन्दर पक्ष पनि छ। जति नै पीडा, उपेक्षा वा निराशा भोगिएको भए पनि एउटा आत्मीय फोन, स्नेहपूर्ण शब्द वा सानो सम्झनाले क्षणभरमै मन हलुङ्गो बनाउन सक्छ। यही मानवीय संवेदनशीलता जीवनलाई अर्थपूर्ण बनाउने शक्ति हो।
जीवनको लामो यात्रामा हामीमध्ये धेरैले आफूलाई कहिलेकाहीँ त्यस्तो पात्रका रूपमा अनुभव गरेका हुन्छौँ, जसका मनभित्र हजारौँ शब्दहरू उर्लिरहेका हुन्छन् तर ती ओठसम्म आइपुग्न सक्दैनन्। आफ्ना विचार, भावना र पीडालाई स्पष्ट रूपमा व्यक्त गर्न नसक्दा अवसरहरू गुम्छन्, सम्बन्धहरू कमजोर बन्छन् र प्रगतिको बाटो कठिन हुन पुग्छ। यो कुनै एक व्यक्तिको कथा होइन, समाजका असंख्य व्यक्तिहरूले भोगिरहेको साझा यथार्थ हो।
सार्वजनिक जीवनका तीन दशकभन्दा बढी समय पार गर्दा मानिसले अनेक उतारचढाव देखेको हुन्छ। नेतृत्वका अवसर, सामाजिक संस्थाहरूमा सक्रिय सहभागिता, सम्मान र प्रशंसाका क्षणहरू तथा समयको परिवर्तनसँगै विस्तारै ओझेलमा पर्न थालेका अनुभवहरू—यी सबै जीवनका स्वाभाविक चरण हुन्। सक्रिय र प्रभावशाली अवस्थामा रहँदा व्यक्तिको वरिपरि प्रशंसकहरूको भीड हुन्छ। उसका सामान्य उपलब्धिहरू पनि ठूलो सफलताका रूपमा प्रस्तुत गरिन्छन्। तर समय सधैँ एकनास रहँदैन।
जब सक्रियता घट्न थाल्छ वा नयाँ पुस्ता अगाडि आउँछ, समाजको दृष्टिकोण पनि बदलिन थाल्छ। विडम्बना के छ भने मानिसले गरेका ९९ प्रतिशत राम्रा कामहरू बिर्सिएर एउटा सानो कमजोरी वा त्रुटिलाई मात्र केन्द्रमा राख्ने प्रवृत्ति समाजमा देखिन्छ। वर्षौँको योगदान ओझेलमा पर्छ र एउटा कमजोरी चर्चाको विषय बन्छ। यो अवस्था धेरैले भोगेका छन् र भविष्यमा पनि भोगिरहनेछन्।
तर गम्भीर प्रश्न उठ्छ—के कमजोरी वास्तवमै कमजोरी नै हो?
यदि गहिरिएर सोच्ने हो भने मानिस पूर्ण हुनै सक्दैन। पूर्णताको खोजी आफैँमा असम्भव लक्ष्य हो। त्रुटि, असफलता, भावुकता र सीमितताहरू नै मानिसलाई मानिस बनाउने आधार हुन्। जसले कहिल्यै गल्ती गर्दैन, उसले कहिल्यै नयाँ प्रयास पनि गरेको हुँदैन। जसले कहिल्यै हारको अनुभव गरेको छैन, उसले ठूलो चुनौती पनि सामना गरेको हुँदैन। त्यसैले कमजोरीलाई केवल नकारात्मक दृष्टिले हेर्नु उचित हुँदैन।
वास्तवमा कमजोरीहरू जीवनका उत्कृष्ट शिक्षक हुन्। असफलताले धैर्यता सिकाउँछ, आलोचनाले आत्ममूल्यांकन गर्न प्रेरित गर्छ र उपेक्षाले आत्मनिर्भर बन्ने शक्ति दिन्छ। आजको पीडादायी अनुभव भोलिको अमूल्य जीवनपाठ बन्न सक्छ।
समाजसेवामा सक्रिय व्यक्तिहरूका लागि यो सत्य अझ बढी लागू हुन्छ। समाजसेवी पनि आखिर मानिस नै हो। उसमा भावना, अपेक्षा, दुःख र निराशा सबै हुन्छन्। समाजले उनीहरूलाई आदर्शका रूपमा हेर्ने भएकाले सानो त्रुटिलाई पनि ठूलो विषय बनाइदिन्छ। तर यसले उनीहरूको योगदानको मूल्य घटाउँदैन।
बरु, यस्ता अनुभवहरूले समाजसेवालाई अझ परिष्कृत बनाउने अवसर प्रदान गर्छन्। आलोचनाबाट सिक्ने, कमजोरी स्वीकार गर्ने र निरन्तर सुधारको प्रयास गर्ने व्यक्तिले समाजमा दीर्घकालीन प्रभाव छोड्न सक्छ। त्यसैले आलोचना वा उपेक्षाबाट निराश हुनु आवश्यक छैन; त्यसलाई आत्मसुधारको अवसरका रूपमा लिन सकिन्छ।
जीवनको अर्को महत्वपूर्ण सत्य के हो भने मानिसलाई सम्मान, पद वा लोकप्रियताभन्दा बढी आत्मीयता आवश्यक पर्छ। कहिलेकाहीँ सयौँ मानिसको प्रशंसाभन्दा एक व्यक्तिको विश्वास र एउटा आत्मीय फोनकलले बढी ऊर्जा दिन सक्छ। यसले देखाउँछ कि मानिस मूलतः सम्बन्ध, सम्झना र आत्मीयताबाट सञ्चालित प्राणी हो।
समयले सबै कुरा परिवर्तन गर्छ। आजको चर्चा भोलि हराउन सक्छ। आजको आलोचना भोलिको प्रशंसामा बदलिन सक्छ। तर इमानदारीपूर्वक गरिएका असल कर्महरू कहिल्यै पूर्ण रूपमा हराउँदैनन्। तिनको प्रभाव कुनै न कुनै रूपमा समाजमा जीवित रहिरहन्छ। त्यसैले अरूले कस्तो मूल्यांकन गरे भन्नेभन्दा पनि आफूले कति निष्ठापूर्वक काम गरियो भन्ने कुरा बढी महत्वपूर्ण हुन्छ।
मानवीय जीवनको सार कमजोरी र सामर्थ्यको सन्तुलनमा निहित छ। यदि कमजोरी नभएको भए सहानुभूति जन्मिने थिएन, यदि पीडा नभएको भए संवेदनशीलता विकास हुने थिएन, र यदि असफलता नभएको भए सफलताको अर्थ पनि रहँदैनथ्यो। त्यसैले “हुँदैन”, “सक्दिन” र “छैन” जस्ता शब्दहरूलाई जीवनको अन्तिम निष्कर्ष होइन, अस्थायी अवस्था मात्र मान्नुपर्छ।
निराशा जीवनको गन्तव्य होइन; त्यो केवल एउटा मोड हो, जहाँबाट नयाँ दृष्टिकोणसहित अगाडि बढ्न सकिन्छ। समाजसेवाको मार्गमा हिँड्ने व्यक्तिले सम्मानभन्दा बढी चुनौती र आलोचना सामना गर्नुपर्न सक्छ, तर त्यही यात्राले उसको व्यक्तित्वलाई अझ परिपक्व बनाउँछ।
अन्ततः जीवनको सुन्दरता पूर्णतामा होइन, अपूर्णताबीच पनि मुस्कुराउन सक्ने क्षमतामा छ। आफूलाई स्वीकार गर्ने, आफ्ना सीमिततासँग मित्रता गर्ने र अनुभवबाट सिक्दै अगाडि बढ्ने व्यक्ति नै वास्तवमा सफल हुन्छ। यही यथार्थ बुझ्न सकियो भने निराशाबाट आशा जन्मिन्छ, हारबाट नयाँ सुरुवातको साहस प्राप्त हुन्छ, र समाजसेवा अझ मानवीय, प्रभावकारी तथा अर्थपूर्ण बन्छ।
© कपीराईट–यस पोष्टमा प्रकाशित समाचार या लेख सर्वाधिकार सुरक्षीत छ । यहाँ प्रकाशित समाचार हुबहु कसैले
जानकारी विना साभार गरेको पाइएमा कानुनी कार्वाही गर्न बाध्य हुनेछौ ।
सम्बन्धित खवर
